Бизнесті қалай сатуға болады

Неліктен кәсіпкерлер бизнесті сатады?
Себептер әртүрлі болуы мүмкін: салықтық ауыртпалық, дағдарыс, іскер серіктестермен қиындықтар, тұрақты жауапкершіліктен демалу қажеттілігі және т.б. Сіз өзіңіздің бизнесіңізді сатуға шешім қабылдаған жағдайда, сіз төрт кезеңнен өтуіңіз қажет.

1-кезең. Идеядан жүзеге асыруға дейін

Кез келген анаға өз баласы ең ақылды әрі ең сұлу көрінетіндей, әрбір кәсіпкер үшін өз бизнесі ең үздік болып табылады. Дегенмен, егер сіз өз бизнесіңізді сатуға шешім қабылдасаңыз, әлеуетті сатып алушылардың да сіздің бизнесіңізді ең жақсы таңдау ретінде қабылдауы үшін өз сенімдеріңізді дәлелдермен нығайтуыңыз қажет. Ол үшін сіздің активтеріңізді, міндеттемелеріңізді, кадрлық ресурстарды және бизнес-процестерді бағалау қажет.

Әлеуетті сатып алушылар үшін сіздің бизнесіңіз тартымды болу үшін, оны тәртіпке келтіріп, ағымдағы мәселелерді шешу керек. Бұған бизнестің аудиті көмектеседі.

Бизнес аудиті не береді?

1. Құқықтық тәуекелдерді анықтап, оларды шешуге көмектеседі.
2. Бәсекелестер алдындағы артықшылықтарыңызды көрсетеді.
3. Сіздің бизнесіңіздің құнын бағалайды.
4. Сіздің бизнесіңіздің құқықтық аспектілерін анықтайды.

Аудит өткізу мерзімі орташа есеппен бір айдан үш айға дейін созылады. Оны өткізу үшін осы салада мамандандырылған сыртқы компанияны жалдау қажет. Олар осындай сатуларда тәжірибеге ие және қаржы және корпоративтік құқық саласында қажетті білімдері бар.

2-кезең. Баға мен мәміле құрылымын анықтау

Бағаны анықтамас бұрын, сіздің компанияңыздың құрылымын анықтап, оны қалай сататыныңызды шешу қажет. Компанияңыздың құрамына не кіретініне байланысты мәміленің құқықтық құрылымын жасау қажет болады. Мысалы, сіздің бизнесіңіз бес ЖК-ден (жеке кәсіпкерлік) немесе екі ЖШС мен үш ЖК-ден тұрады немесе сізде шетелдік инвестициялары бар үлкен холдинг бар. Сіз не, қашан және қандай бағамен сататындығыңызды шешуіңіз қажет.

Осы кезеңде сізге осындай мәмілені жүзеге асыруға көмектесетін тәжірибелі заңгер қажет болады. Ол мәміле құрылымын жасайды және бизнесіңізді Қазақстан заңнамасына сәйкес сатып, артық шығындардан аулақ болуға көмектеседі.

Бизнес құнын қалай есептеу керек

Сіз мәміле құрылымын анықтағаннан кейін, бизнесіңіздің құнын есептеуіңіз қажет. Бұл мәселені ақылмен шешу керек, себебі тым жоғары баға сатып алушыларды үркітіп жіберуі мүмкін. Сіздің бизнесіңіздің құнын анықтаудың үш әдісі бар.

1-әдіс – шығындық әдіс. Бұл әдістің мәні – осындай бизнесті нөлден құру қанша тұратынын есептеу. Осы арқылы сіз өзіңіздің бизнесіңіздің материалдық активтерін бағалай аласыз, бірақ болашақ кірістерді шамамен ғана бағалауға болады.

2-әдіс – табыстық әдіс. Болашақ сатып алушыны инвестициясын қашан қайтару мүмкіндігі қызықтырады. Бұл әдіс арқылы бұрынғы және қазіргі ақша ағындарының негізінде болашақ табысты бағалауға болады. Дегенмен, бұл әдіспен нақты болжам жасау мүмкін емес.

3-әдіс – салыстырмалы әдіс. Бизнес құнын осындай бизнес сатылымының деректеріне негізделген коэффициенттермен бағалайды. Осы әдіс арқылы сіздің бағаңыздың әділдігін объективті түрде бағалауға болады. Дегенмен, бұл әдістің дәлдігі алдыңғы әдістер сияқты, толық болмауы мүмкін.

Бизнес құнын анықтауда жоғарыда аталған әдістердің комбинациясы қолданылады, өйткені олардың әрқайсысы бизнеске жан-жақты баға бере алмайды. Сондай-ақ, сұраныстың бағаға үлкен әсер ететінін есте ұстау керек.

3-кезең. Сатып алушыны іздеу

Бизнесіңіздің құнын анықтап, оны қалай сататындығыңызды шешкеннен кейін, сатудың себептерін ойластыру қажет. Әрбір әлеуетті сатып алушы сізден неліктен бизнесіңізді сатуға шешім қабылдағаныңызды сұрайды. Жауабыңызға байланысты сатып алушы сіздің ұсынысыңызға қызығушылық танытады немесе ұсыныстан бас тартады.

Бизнес сатудың себептері

Оң себептер

(сатып алушыға түсінікті және оңай расталады):

• көшу (басқа қалаға немесе елге);
• зейнеткерлікке шығу немесе денсаулық жағдайына байланысты;
• бизнесті сату үшін құру;
• бизнесті жүргізуге уақыттың жетіспеушілігі.

Бейтарап себептер

(сатып алушының күдігін тудырмайды және сату бағасына әсер етпейді):

• бизнесті одан әрі дамыту үшін қаржының жетіспеушілігі;
• негізгі бизнес үшін инвестициялар қажет;
• бұл қызмет түріне қызығушылықтың жоғалуы;
• нарықтық жағдайдың өзгеруі және жоғары бәсекелестік.

Күмәнді себептер

(сатып алушыларды алаңдатуы мүмкін себептер және бағаны негіздеуді және растауды талап етеді):

• банкроттық қаупі;
• бизнес иелері арасындағы келіспеушіліктер;
• шұғыл ақша қажеттілігі;
• дағдарыс.

Бизнес сатып алушыны қайдан табуға болады?

Бизнес сату кез келген басқа тауарды сатудан ерекшеленбейді. Сатып алушыларды мамандандырылған онлайн платформаларда, "ауызша таралым" арқылы немесе осындай мәмілелермен айналысатын мамандарға жүгіну арқылы табуға болады. Кәсіпорындарды бағалау бойынша компаниялар көбінесе сатып алушыларды табуға да көмектеседі.

4-кезең. Келісімге қол қою

Бұл кезеңде екі тарап үшін де мәміленің қауіпсіздігі маңызды. Ақша қаражатының, құжаттардың және активтердің қозғалыс схемасы түсінікті болуы тиіс. Қазақстан заңнамасының сақталуы маңызды.

Егер сіз мәмілені табысты аяқтауға және оны соңына дейін жеткізуге дайын болмасаңыз, осы кезеңдердің бәрі мағынасын жоғалтады. Статистикаға сәйкес, бизнес иелерінің мәмілені соңына дейін жеткізбеуіне байланысты 80% компаниялар сатылмаған.