Соғыс қимылдары кезінде біржақты босату

Жұмыс шартын біржақты түрде жұмыс беруші де, жұмыскер де бұза алады. Бұл құқық №2434 Заңда көрсетілген.

Бұл заң әскери жағдай кезінде қабылданды. Билік еңбек қатынастарын реттеуі қажет болды, сондықтан заңнамалық өзгерістердің негізгі мақсаты – жұмысқа қабылдау мен жұмыстан босату рәсімін барынша жеңілдету.

Жұмыс шартын жұмыс берушінің бастамасымен бұзу

Украина Еңбек кодексінің 49-8-бабы кәсіпкерлерге еңбек шартын бұзу туралы бастама көтеруге құқық береді.

Кәсіпкерлер мұны келесі жолдармен жүзеге асыра алады:

• еңбек шартын бұзу туралы қосымша келісімге қол қою;

• біржақты тәртіпте, бірақ жұмыскерге еңбек қатынастарын тоқтату туралы алдын ала хабарлама жіберу арқылы.

Заңға сәйкес мұндай хабарлама жіберілгеннен кейін жеті күн өткен соң жеткізілді деп саналады.

Жұмыс беруші жұмыстан шығарудың себебін міндетті түрде түсіндіріп, оны негіздеуі керек.

Келесі қадам – жұмыскерге еңбек шартына сәйкес төлемдерді рәсімдеу. Заң белгіленген ең төменгі өтемақы мөлшерін айқындайды, оның көлемін төмендетуге болмайды:

• жұмыскер бір жылдан астам жұмыс істеген жағдайда – үш ең төменгі жалақы мөлшері;

• екі жылдан астам жұмыс істеген жағдайда – бес ең төменгі жалақы мөлшері;

• бір айдан астам (30 күн) жұмыс істеген жағдайда – бір ең төменгі жалақы мөлшері;

• 30 күннен аз жұмыс істеген жағдайда – ең төменгі жалақының 1/2 бөлігі.

Өтемақыны есептеу кезінде еңбек шарты бұзылған кездегі ең төменгі жалақы мөлшері ескерілуі тиіс.

ІҚА жұмыстан қалай шығуы мүмкін?

Егер ішкі қоныс аударушылар (ІҚА) басқа қалада болғандықтан жұмыстан өз бетінше шыға алмаса, заң олар үшін қашықтан жұмыстан шығу мүмкіндігін қарастырады. Ол үшін жұмыспен қамту орталығына жүгіну қажет.

Ішкі қоныс аударушы мәртебесін ауылдық кеңестен, әлеуметтік қорғау органдарынан және ХҚКО-дан (ЦНАП) алуға болады.

Жұмыстан шыққан кезде жұмыспен қамту орталығы жұмыскерге жұмыссыз мәртебесін береді. Бұл оған жұмыссыздық бойынша жәрдемақы алуға және әлеуметтік қызметтерге құқығын береді. Егер ІҚА жұмыссыз мәртебесін алу үшін қажетті құжаттарға ие болмаса, орталық қосымша талаптарсыз жеңілдетілген рәсімді бастайды. Бірақ бұл жағдайда ішкі қоныс аударушы тек ең төменгі жұмыссыздық жәрдемақысын ала алады.

Жұмыспен қамту орталығы (ЖҚО) арқылы жұмыстан шығу кезеңдері:

• жұмыскер өз тіркелген жері бойынша ЖҚО-ға жүгінеді;

• жұмыс берушіге жазбаша өтініш береді.

Бұл жағдайда жұмыстан шығу күні өтініш жіберілгеннен кейінгі күн болып саналады.

ІҚА-дан өтініш алғаннан кейін жұмыспен қамту орталығы келесі ұйымдарды жұмыскердің жұмыстан шығу ниеті туралы хабардар етуі тиіс:

• салық қызметі;

• зейнетақы қоры;

• жұмыс беруші.

Егер кәсіпорын басып алынған аумақта болса және жұмыс берушімен байланыс жоқ болса, жұмыстан шығу туралы өтініш аумақтық жұмыспен қамту орталығында сақталады. Бұл аумақтар азат етілгеннен кейін ЖҚО кәсіпорын басшысын еңбек шартының бұзылғаны туралы хабардар етеді.

Жұмыстан шығудың негіздері

• тараптардың келісімі бойынша – ҚР Еңбек кодексінің 36-бабы 1-бөлігінің 1-тармағы;

• өз еркімен – ҚР Еңбек кодексінің 38-бабы;

• мерзімді еңбек шартын бұзу – ҚР Еңбек кодексінің 39-бабы.

Жұмыс берушінің жұмыскерді біржақты жұмыстан босату кезіндегі әрекеттері

Заң жұмыс берушілер үшін жұмыскерді біржақты жұмыстан шығару кезінде ерекше талаптарды қарастырмайды. Сондықтан еңбек қатынастарын тоқтату рәсімі қолданыстағы заңнамаға сәйкес жүзеге асырылуы тиіс, атап айтқанда:

• кәсіпорында жұмыскерді жұмыстан шығару туралы тиісті бұйрық шығару және оның куәландырылған көшірмесін жұмыскерге жіберу;

• пайдаланылмаған демалыс үшін ақшалай өтемақы төлеу;

• жалақыны төлеу және соңғы есеп айырысуды жүргізу;

• жұмыс кітапшасына сәйкес жазба енгізіп, оны жұмыскерге беру.

Жұмыстан босату туралы бұйрықты жұмыс беруші жұмыскерден жұмыстан шығу туралы хабарлама алған күнмен рәсімдеген жөн. Жұмыстан шығу күні жұмыспен қамту орталығы көрсеткен күн болып есептеледі.

Егер жұмыскермен байланыс жоғалса, жұмыс беруші бұйрықтың көшірмесін жібермеуі мүмкін. Бұл жағдайда заң бұзушылық болып саналмайды.

Соңғы есеп айырысу жұмыскерді жұмыстан босату туралы жұмыс беруші хабардар болған күні жүзеге асырылуы тиіс. Егер кәсіпорын әскери іс-қимылдарға байланысты уақытша ақшалай өтемақы мен жалақыны төлей алмаса, төлем толық қызметін қалпына келтіргеннен кейін жүргізілуі мүмкін.

Белгісіз мерзімге жасалған еңбек шартын бұзу

Жұмыскер белгісіз мерзімге жасалған еңбек шартын біржақты түрде бұза алады. Бұл құқық ҚР Еңбек кодексінің 38-бабында қарастырылған.

Негізгі талап – жұмыскер өз шешімі туралы жұмыс берушіні екі апта бұрын хабардар етуі керек. Ол үшін кәсіпорын басшысының атына жазбаша өтініш жазу қажет.

Бұл жағдайда жұмыскер өз еркімен жұмыстан босатылады, ал жұмыс беруші екі апта ішінде оның орнына жаңа маманды табуға тиіс.

Өз еркімен жұмыстан шығу кезеңдері:

• жұмыстан шығу туралы өтініш жазу;

• басшыға өз шешімін хабарлау;

• жұмыстан шығару туралы бұйрық шығару, оның себебі мен күні көрсетілуі тиіс;

• жұмыстан босату бойынша өтемақыны есептеу және төлеу.

Егер жұмыскер ІҚА мәртебесіне ие болса және екі апта бойы жұмыс істей алмаса, жұмыс беруші оны өтініште көрсетілген күні жұмыстан босатуға міндетті.

Сондай-ақ, екі апталық мерзімсіз жұмыстан шығуға болатын басқа да негіздер бар:

• басқа қалаға жұмысқа ауысу;

• тұрақты тұратын жерін өзгерту;

• оқу орнына түсу;

• жүктілік;

• зейнетке шығу;

• ауыр науқас отбасы мүшесін күту және басқа да жағдайлар.

Осындай негіздерге сүйене отырып, жұмыс беруші еңбек шартын жұмыскер сұраған мерзімде тоқтатуға міндетті.

Жұмыстан біржақты босату арқылы еңбек қатынастарын тоқтату өз ерекшеліктері мен нюанстарына ие. Бұл процесті кешіктірмеу үшін заңнаманың барлық талаптарын қатаң сақтау қажет.