Дүкеннің сату жоспары: мақсаттар мен сатушыларға берілетін сыйақыны қалай есептеу керек

Бірнеше салыстыруға болатын кезеңнің сатылымынан бастаңыз: бірыңғай ережелер бойынша қайтарымдарды шегеріп, дүкеннің қолда бар қор мен команда жұмыс кестесіне сай қандай нәтижеге жете алатынын анықтаңыз. Жоспар көрсеткішін таңдаңыз. Жоспар кезеңі басталғанға дейін қандай сатылымдар есепке алынатынын, олардың кімге жазылатынын және сыйақының қалай есептелетінін жазбаша түрде белгілеңіз.

Орындалған жұмыс үшін негізгі төлем мен нәтиже үшін берілетін сыйақыны бөлек есептеңіз. Жоспардың орындалмауының өзі жұмыс берушіге келісілген төлемді азайтуға немесе жалақыдан айыппұл ұстауға құқық бермейді. Осы мақаладағы құқықтық қағидалар Украинадағы дүкендерге және еңбек шарттарымен жұмыс істейтін қызметкерлерге, соның ішінде жұмыс беруші жеке кәсіпкер болып табылатын жағдайларға қатысты.

1. Нақты жоспар жасауға қажетті деректерді дайындаңыз

Бірнеше салыстыруға болатын кезеңнің сатылым деректерін жинап, елеулі айырмашылықтардың себептерін анықтаңыз. Бірдей дүкендерді, тауар топтарын және есепке алу тәсілдерін салыстырыңыз. Бір есепте жөнелтілімдер, ал екіншісінде тек төленген сатып алулар көрсетілсе, алдымен салыстыру үшін операциялардың бірдей құрамын белгілеңіз.

• Сатылымдар мен қайтарымдар. Сатылымдар мен қайтарымдардың сомаларын, сондай-ақ сатылған және қайтарылған тауар санын бөлек жазыңыз. Алдын ала белгіленген ережелер бойынша айырмасын есептеңіз — бұл жоспардың негізі болады.
• Жұмыс күндері мен сағаттары. Дүкеннің жабық болғанын, қысқартылған ауысымдарды және демалыс күндерінің санындағы айырманы белгілеңіз. Қажет болса, түсімді — сатылым сомасын — жұмыс күніне немесе сағатына шақтап салыстырыңыз.
• Команда құрамы. Сатушылар санын, жұмыс істеген сағаттарды және жаңа қызметкерлерді оқыту кезеңдерін салыстырыңыз. Жеке нәтижелерді бағалағанда қызметкерге қолжетімді ауысымдарды ескеріңіз.
• Маусым мен бағалар. Нәтижеге маусымдық сұраныс, науқандар және бағаның өзгеруі қалай әсер еткенін анықтаңыз. Сатылым сомасының өсуін тауарлардың қымбаттауынан болған өсім мен сатып алу санының артуынан болған өсімге бөліп бағалаңыз.
• Тауардың қолда болуы. Сұранысы жоғары қандай тауарлар жетіспегенін және келесі кезеңге жеткізілім расталған-расталмағанын анықтаңыз.

Өткен нәтижеге жаппай 10–30% қоспаңыз. Мақсаттың әр өзгерісін нақты негізбен байланыстырыңыз: қосымша жұмыс күндері, келісілген науқан, ассортименттің толықтырылуы немесе сұраныстың расталған өзгерісі. Белгілі бір фактордың ықпалын бағалау мүмкін болмаса, оны болжам деп белгілеп, бірінші кезеңнен кейін тексеріңіз.

Базаны есептеудің шартты мысалы. Дүкен 24 жұмыс күнінде 630 000 грн сомасына тауар сатты, қайтарымдар 30 000 грн болды. Қайтарым шегерілген түсім: 630 000 − 30 000 = 600 000 грн. Бір күндегі орташа нәтиже: 600 000 ÷ 24 = 25 000 грн. Салыстыруға болатын 26 күн үшін бағдарлық нәтиже 25 000 × 26 = 650 000 грн болады. Жұмыс күндері көбейгендіктен, бұл алдыңғы нәтижеден шамамен 8,33% жоғары. Мақсатты бекітпес бұрын оны команда кестесімен, қорлармен және сұраныспен салыстырыңыз.

2. Сатушылар ықпал ете алатын көрсеткішті таңдаңыз

Алғашқы іске қосу үшін бір негізгі көрсеткішті таңдаңыз. Нәтиженің сапасын бағалау үшін қосымша көрсеткіштерді қолданыңыз: мысалы, түсіммен бірге қайтарымдар мен берілген жеңілдіктерді қараңыз.

Орындалу есебінің шартты мысалдары. Егер түсім жоспары 650 000 грн, ал нақты нәтиже 663 000 грн болса, орындалуы 663 000 ÷ 650 000 × 100% = 102% болады. 540 дана сатылып, 20 дана қайтарылса, санды қайтарымнан кейін есепке алу ережелері бойынша нәтиже 520 дана болады. 500 дана жоспар кезінде орындалуы 520 ÷ 500 × 100% = 104% болады.

Орташа чектің шартты мысалы. Егер келісілген әдіс қайтарымдар шегерілген түсімді сату чектерінің санына бөлуді көздесе, 600 000 грн және 1 200 чек кезінде орташа чек 600 000 ÷ 1 200 = 500 грн болады. 1 200 чек өзгермеген жағдайда 520 грн мақсатқа жету үшін түсім 520 × 1 200 = 624 000 грн болуы керек. Бұл есеп мақсаттарды өзара сәйкестендіруге көмектеседі; болашақ чектер саны болжам болып қала береді. Автоматтандыру алдында өз әдісіңізді бағдарламаның алгоритмімен салыстырыңыз.

Сыйақы екі көрсеткішке тәуелді болса, екеуін де орындау қажет пе, соны жазыңыз. Жоспардың ішінара орындалуына мысал келтіріңіз: сатушы ақшалай мақсатқа жетіп, сан бойынша мақсатқа жетпесе, сыйақының қалай есептелетінін алдын ала түсінуі керек.

3. Нәтиженің кімге жазылатынын белгілеңіз

Жоспар деңгейін жұмысты ұйымдастыру тәсіліне қарай таңдаңыз. Қызметкерлер сатып алушыларға бірге кеңес беріп, сатылымды бірлесіп қамтамасыз етсе, дүкен жоспары қолайлы. Бригада жоспары үшін — бірге жұмыс істейтін қызметкерлер тобы үшін — ауысым құрамын дәл есепке алып, сыйақыны бөлу ережелерін белгілеу керек. Жеке жоспар үшін әр сатылымды сатушымен сенімді түрде байланыстыру қажет.

Іске қоспас бұрын даулы жағдайларда нәтиженің кімге жазылатынын жазбаша белгілеңіз: бір қызметкер кеңес береді, екіншісі төлемді рәсімдейді; сатып алушыға екі бөлім қызмет көрсетеді; сатушы бірнеше нүктеде жұмыс істейді; қайтарымды басқа ауысым қабылдайды. Келісілген үлгі кеңес бергені үшін сыйақы беруді көздесе, сатып алуды рәсімдеуді аяқтағаны үшін ғана бүкіл жеке нәтижені кассирге жазбаңыз.

Бригадалық сыйақы үшін бөлу тәсілін белгілеңіз: әр қызметкердің үлесін анықтайтын келісілген қатысу коэффициенттері бойынша немесе жұмыс істеген уақытына қарай. Есеп мысалын келтіріп, кезең басталмай тұрып оны барлық қатысушыға көрсетіңіз.

4. Негізгі төлем мен сыйақы шарттарын келісіңіз

Украинаның Еңбек туралы заңдар кодексінің (КЗпП) 97-бабы жеке және ұжымдық еңбекақы төлеу жүйелерін көздейді. Кәсіпорында сыйақы шарттары мен мөлшері заңнаманың, бас және салалық (өңірлік) келісімдердің нормалары мен кепілдіктерін сақтай отырып, ұжымдық шартта белгіленеді.

Кәсіпорында ұжымдық шарт болмаса, жұмыс беруші бұл мәселелерді қызметкерлердің көпшілігінің мүддесін білдіретін бастауыш кәсіподақ ұйымының сайланбалы органымен немесе кәсіподақ өкілімен келіседі. Олар болмаған жағдайда — еңбек ұжымы өкілдік етуге уәкілеттік берген басқа органмен келіседі. Жұмыс беруші, соның ішінде жеке тұлға болып табылатын жұмыс беруші, заңнамада, келісімдерде және ұжымдық шарттарда белгіленген еңбекақы шарттарын біржақты тәртіппен нашарлата алмайды.

Сыйақы беру ережелерін жеке құжатта жазып, қызметкерлердің қолданыстағы еңбекақы шарттарымен сәйкестендіріңіз. Қолданысқа енгізбес бұрын мәтінді әр қызметкерге беріп, танысқанын тіркеңіз. Қызметкердің танысқаны туралы қолы еңбекақы шарттарын тиісті түрде келісудің орнына жүрмейді.

• Негізгі төлем мен сыйақының бөлек формуласын белгілеңіз.
• Кезеңді, дүкенді, бригаданы немесе қызметкерді, тауар тобын және мақсатты көрсетіңіз.
• Деректер қай есептен алынатынын, орындалу формуласын және дөңгелектеу ережесін жазыңыз.
• Қайтарымдар, жеңілдіктер және түзетілген құжаттар есепке қалай әсер ететінін сипаттаңыз.
• Дүкен жабылған, жұмыс кестесі өзгерген немесе жеткізілім кешіккен жағдайда әрекет ету тәртібін белгілеңіз.
• Есептің осы ережелерге сәйкестігін тексеретін жауапты адамды тағайындап, қызметкерлердің ескертулерді қалай бере алатынын анықтаңыз.

Сыйақыны есептеудің шартты мысалы. Дүкен жоспар кемінде 100% орындалса, бригадаға 6 000 грн қосымша сыйақы қорын — бригадаға арналған сыйақының жалпы сомасын — алдын ала белгіледі. Бригада 102% нәтижеге жетті, ал екі қызметкер арасындағы келісілген бөлу үлесі 60% және 40% болды. Сыйақы мөлшері салықтар мен міндетті ұсталымдарға дейін 6 000 × 60% = 3 600 грн және 6 000 × 40% = 2 400 грн болады. Әр қызметкердің негізгі төлемі оның жеке шарттарына сай бөлек есептеледі. Нәтиже 100%-дан төмен болса, осы сыйақы үшін алдын ала келісілген ереже қолданылады.

Қолданыстағы еңбекақы шарттары өзгерсе не істеу керек

Жалпы ереже бойынша, КЗпП-нің 103-бабына сай жұмыс беруші еңбекақы шарттарының нашарлайтыны туралы қызметкерге кемінде екі ай бұрын хабарлайды. Соғыс жағдайы қолданылатын кезеңде Украинаның 15.03.2022 жылғы № 2136-IX Заңының 3-бабының екінші бөлігі мұндай шарттарды енгізгенге дейін хабарлауды көздейді. Хабарлау мерзіміне қатысты арнайы ереже КЗпП-нің 97-бабы талаптарының күшін жоймайды.

Қолданыстағы еңбекақы шарттарын өзгертсеңіз, тиісті келісу тәртібі мен хабарлау мерзімін сақтаңыз. Нәтижелер алынғаннан кейін формуланы кері күшпен өзгертпеңіз.

Жоспардың орындалмауы неге айыппұл салуға негіз болмайды

КЗпП-нің 127-бабына сәйкес жалақыдан ұсталымдар заңнамада көзделген жағдайларда ғана жасалуы мүмкін. Жоспарды орындамағаны үшін ақшалай жаза белгілемеңіз және оны қызметкердің еңбегі үшін есептелген ақыдан ұстамаңыз.

Қызметкердің сыйақы алу құқығын келісілген өлшемшарттар бойынша анықтап, орындалған жұмыс үшін тиісті төлемді және заңнамалық кепілдіктерді сақтаңыз. Бағдарламада айыппұл функциясының болуы оны қолдануға құқықтық негіз бермейді.

5. Torgsoft бағдарламасында сату жоспары мен сыйақыны қалай баптау керек

Автоматтандыру үшін «Зарплата та мотивація персоналу» ақылы қосымша опциясы (қызметкерлердің жалақысы және оларды ынталандыру), коды 025 қажет. Ол 354-нұсқалы дерекқоры бар бағдарламаның 7.6.4-нұсқасынан бастап «Торгсофт-Ультра», «Термінал» және «Торгсофт-Онлайн» лицензияларымен жұмыс істейді; «Торгсофт-Старт» лицензиясында қолжетімсіз. 30 күндік тегін демо-нұсқасы қарастырылған.

Кейбір лицензия түрлерінде опция әр жұмыс орнына жеке сатып алынады, жергілікті желі үшін желіге бір опция, терминал лицензиясы үшін серверге бір опция сатып алынады. Сатып алмас бұрын үйлесімділікті, қолданыстағы бағаны және шарттарды «Зарплата та мотивація персоналу» опциясының (қызметкерлердің жалақысы және оларды ынталандыру) бетінен тексеріңіз.

Қызметкерлер есебін дайындаңыз

1. Қажетті есеп орталығы — Torgsoft-тағы дүкен немесе қойма үшін опцияны іске қосыңыз.
2. Лауазымдар мен төлем формулаларын келісілген сыйақы шарттарына сай баптаңыз.
3. Сатушыларға жеке бейдждерді — бағдарламадағы қызметкер идентификаторларын — беріңіз.
4. Жұмыс басталмас бұрын бейдждердің тіркелгенін тексеріңіз. Бейдж тіркелмесе, бағдарлама сатушыға сатылымды және сыйақының тиісті пайызын есептемейді.

Жоспар құрып, оны жалақы есептеумен байланыстырыңыз

1. «Розрахунок зарплати → Планування → План продажів» (жалақыны есептеу → жоспарлау → сату жоспары) бөлімін ашып, жазба жасаңыз.
2. Сауда нүктесін, кезеңнің басталу және аяқталу күндерін және қажет болса тауар тобын көрсетіңіз.
3. «Вид плану» (жоспар түрі) өрісінде «На суму» (сома бойынша), «На кількість» (саны бойынша) немесе «На суму і кількість» (сома және саны бойынша) нұсқасын таңдаңыз.
4. Таңдалған жоспар түріне қарай «Виторг планований» (жоспарланған түсім) және/немесе «Кількість планова» (жоспарланған саны) өрістерін толтырыңыз.
5. Орташа чек бойынша мақсат қойсаңыз, «Сума середнього чека планована» (орташа чектің жоспарланған сомасы) өрісін толтырыңыз.
6. «Тип плану продажів» (сату жоспарының типі) мәнін көрсетіңіз — бұл жоспарларды жалақы есептеудің тиісті тәсілдерімен байланыстыратын белгі. Жазбаны сақтаңыз.
7. «Розрахунок зарплати → Налаштування → Зарплата за посадою» (жалақыны есептеу → баптаулар → лауазым бойынша жалақы) бөлімін ашыңыз.
8. Тиісті есептеу тәсілін таңдаңыз: «Індивідуальний відсоток» (жеке пайыз), «Премія за продаж виду товару» (тауар түрін сатқаны үшін сыйақы) немесе «Доплата від ціни» (бағадан қосымша төлем).
9. Осы есептеу үшін қолданылуы тиіс «Тип плану продажів» (сату жоспарының типі) мәнін көрсетіңіз.
10. Осы түрдегі барлық жоспарды қарап шығыңыз: бағдарлама жалақы есептегенде оларды ескереді. Тізімнің келісілген сыйақы шарттарына сай екенін тексеріңіз.
11. «Розрахувати план продажів» (сату жоспарын есептеу) әрекетін орындаңыз.

Есепке қандай операциялар кіретінін тексеріңіз

Жеке жоспар үшін бөлек баптау жасаңыз:

1. Қажетті сауда нүктелерінде «Бригадна робота з урахуванням особистих продажів» (жеке сатылымдарды ескеретін бригадалық жұмыс) әдісін орнатыңыз.
2. «План особистих продажів» (жеке сату жоспары) қойындысында жоспар жасаңыз: қызметкерді, күндерді, жоспар типін, жоспарланған түсімді және тауар топтарын көрсетіңіз.
3. Жоспар типі мен тауар тобын сауда нүктелерінің жоспарларымен сәйкестендіріңіз: жеке нәтиже бүкіл желідегі тиісті жоспарлар бойынша есептеледі.
4. Жалақыға есептелетін соманы жасау үшін «Створити нарахування» (есептелетін соманы жасау) әрекетін таңдап, нәтижені келісілген сыйақы шарттарымен салыстырыңыз.

Баптау кезінде жоспарлау анықтамалығын пайдаланып, нүкте баптауларындағы түсімді есептеу тәсілін тексеріңіз.

1. «За оплаченими товарами» (төленген тауарлар бойынша) тәсілі үшін «Параметри → VIP-клієнти» (параметрлер → VIP-клиенттер) бөлімін ашыңыз. VIP — бағдарламадағы клиенттердің ерекше санатын білдіретін белгі. «Часткова оплата з розшифровкою за товаром» (тауар бойынша егжей-тегжейлі бөлінген ішінара төлем) әдісін орнатыңыз.
2. Сынақ есебі үшін есепке алынған сомаларды жүргізілген сатылымдар бойынша төлемдермен және жүргізілген қайтарымдар бойынша ақшаны қайтарулармен салыстырыңыз. Төленбеген сатылымдар мен ақшасы қайтарылмаған тауар қайтарымдары есепке алынбайды. «Торгівля з випискою рахунка» (шот жазып сату) режиміндегі операциялар төленгеннен кейін немесе сатып алушыға ақша қайтарылғаннан кейін де есепке алынбайды.
3. «По проданих товарах» (сатылған тауарлар бойынша) тәсілінде сатылымдар төлем жасалған-жасалмағанына қарамастан, ал қайтарымдар сатып алушыға ақша қайтарылған-қайтарылмағанына қарамастан есепке алынатынын тексеріңіз.
4. «По проданих товарах» (сатылған тауарлар бойынша) тәсілі таңдалса, «Торгівля з випискою рахунка» (шот жазып сату) режиміндегі сатылым есепке алынуы үшін шығыс жүкқұжатын — тауар жөнелтілімін растайтын құжатты — жасау кезінде шотта қызметкерді көрсетіңіз немесе осы режимде бригаданы тіркеңіз.
5. «По проданих товарах» (сатылған тауарлар бойынша) тәсілінде «Торгівля з випискою рахунка» (шот жазып сату) режиміндегі қайтарым есепке алынуы үшін бригаданы дәл осы режимде тіркеңіз.
6. Қайтарымдарды салыстырыңыз: бағдарлама осы нүктедегі сатылымдардың бүкіл желі бойынша қабылданған қайтарымдарын есепке алады.
7. Сауда нүктесінің баптауларынан «Віднімати бонуси, які було нараховано клієнту» (клиентке есептелген бонустарды шегеру) параметрін тексеріңіз. Параметр қосулы болса, бағдарлама жоспар түсімінен есептелген бонустарды шегереді. Бонустармен жасалған төлем сомасын бағдарлама қосады. Екі құрамдас бөлікті де келісілген сыйақы ережелерімен салыстырыңыз.
8. Жоспардың өзінен «Виключити покупки ВІП-клієнтів» (VIP-клиенттердің сатып алуларын есептен шығару) параметрін тексеріңіз. Параметр қосулы болса, бағдарлама осы санаттағы клиенттерге жасалған сатылымдар мен оларға қатысты қайтарымдарды есептен шығарады. Сынақ есептеу алдында мұндай алып тастаудың сыйақы ережелерінде қарастырылғанын тексеріңіз.
9. Орташа чекті бағдарлама формуласы бойынша тексеріңіз: кезең түсімін түсім оң болған күндердегі сату чектерінің санына бөліңіз. Бұл көрсеткіш үшін түсім — сатылымдар сомасынан қайтарымдарды шегергендегі сома. Келісілген сыйақы әдісі осы есептеуді қолданатынына көз жеткізіңіз.

Әр тауар позициясы бойынша сатушы есебін баптаңыз

Бірнеше бөлім бір кассаны пайдаланып, әр тауар позициясын сатушымен байланыстыру қажет болса, бұл үшін «Зв’язування продажу кожного товару з продавцем» бөлек ақылы опциясы (әр тауардың сатылымын сатушымен байланыстыру), коды 003 қарастырылған. Ол 354-нұсқалы дерекқоры бар бағдарламаның 7.6.4-нұсқасынан бастап қолжетімді.

Кейбір лицензия түрлерінде опция әр жұмыс орнына жеке сатып алынады, жергілікті желі үшін желіге бір опция, терминал лицензиясы үшін серверге бір опция сатып алынады. Қолданыстағы баға мен коммерциялық шарттарды қосымша опциялар тізімінен қараңыз. Нәтижелерді сыйақы есептеуге пайдаланбас бұрын сынақ сатылымын жасап, әр позицияның кімге жазылғанын тексеріңіз.

6. Төлем алдында қайтарымдар мен есептеулерді тексеріңіз

Іске қоспас бұрын нәтижелерді салыстыру күнін және кезең шекарасындағы қайтарымдарды есепке алу тәртібін белгілеңіз. Ағымдағы кезеңде сатылған тауардың қайтарымын және алдыңғы кезеңде сатылған тауардың қайтарымын қалай есепке алу керегін бөлек сипаттаңыз. Осы ережелер бойынша есептеуге жауапты адам бір операцияның екі рет есепке алынбағанына көз жеткізуі керек.

Қайтарым сыйақы төленгеннен кейін рәсімделсе, қызметкерге автоматты түрде қарыз жазбаңыз. Қайтарым құжатын, төленген сыйақы есебін және келісілген сыйақы шарттарын бухгалтерге беріңіз. Бухгалтер осындай жағдайда қайта есептеу шарттарда қарастырылған-қарастырылмағанын және ықтимал қайта есептеуге немесе ұсталымға заңды негіз бар-жоғын анықтауы керек. Есептегі техникалық түзетудің өзі жалақыдан ақша ұстауға құқық бермейді.

Төлемді бекітпес бұрын тағайындалған жауапты адам мына әрекеттерді орындауы керек:

1. Параметрлерді жазбаша шарттармен салыстыру. Кезеңді, сауда нүктесін, тауар тобын, көрсеткішті және мақсатты тексеру.
2. Операциялар іріктемесін тексеру. Әдеттегі сатылымды, жеңілдікпен жасалған сатылымды, қайтарымды және кезең шекарасындағы операцияны алу. Бар болса, ішінара төлем мен клиенттік бонустар қолданылған сатылымды қосу. Әр операцияның келісілген ережелер бойынша есепке алынғанын анықтау.
3. Сатушылар мен ауысымдарды салыстыру. Қызметкерлердің тіркелгенін, бригадалар құрамын, нүктелер арасындағы ауысуларды және даулы сатылымдардың кімге жазылғанын тексеру.
4. Есептеуді қолмен қайталау. Іріктелген деректер бойынша есепке алынған нәтижені, орындалу пайызын, сыйақыны және оның бөлінуін есептеу. Бағдарламадағы есептеу нәтижесімен салыстырғанда анықталған әр айырмашылықтың себебін анықтау.
5. Қызметкерлерге егжей-тегжейлі есепті көрсету. Негізгі төлем мен сыйақы есебін, есепке алынған қайтарымдар тізімін және түзетулердің түсіндірмесін беру. Төлемді бекітпей тұрып расталған қателерді түзету.
6. Есептеудің негіздерін сақтау. Нәтижені келесі кезеңде қайта қалпына келтіру үшін келісілген шарттарды, есепті және түзетулер тізімін сақтау.

Бірнеше салыстыруға болатын кезеңнің сатылымдары мен қайтарымдары туралы деректерді экспорттаудан бастаңыз. Осы деректер негізінде алғашқы мақсатты белгілеңіз, сыйақы ережелерін келісіңіз және сынақ есебін тексеріңіз. Кезең аяқталған соң тауардың қолда болуы, жұмыс кестесі, сатып алу саны, орташа чек және қайтарымдар орындалуға қалай әсер еткенін анықтаңыз. Келесі мақсатты осы деректермен негіздеп, оны қолдану басталғанға дейін командаға шарттарын хабарлаңыз.