Дүкен үшін ЖК ме, ЖШС пе: бизнестің нысанын қалай таңдауға болады

Украина заңнамасындағы жеке кәсіпкер (ФОП) бұл мәтінде ЖК, ал жауапкершілігі шектеулі қоғам (ТОВ) ЖШС деп аталады. ЖК дүкенді өзі басқаратын, бизнесті үлестерге бөлуді жоспарламайтын және кәсіпкерлік қарыздары үшін жеке мүлкімен жауап беруге дайын иесіне сай келеді. Серіктестердің ортақ меншігін ресімдеу, инвестор тарту немесе дүкен мүлкін құрылтайшының мүлкінен бөлу қажет болса, ЖШС таңдаған жөн. ЖШС-нің бір ғана иесі де болуы мүмкін. Сонымен бірге қоғам бухгалтерлік есепті, қаржылық есептілікті жүргізуді және қатысушылардың жазбаша шешімдерін талап етеді.

Бизнес нысаны мен салық салу жүйесі — екі бөлек шешім. ЖК де, ЖШС де шарттарына сай келсе, бірыңғай салықтың үшінші тобында жұмыс істей алады. Тіркеуден бұрын тауар түрлерін, жылдық кірісті, қызметкерлер санын, ҚҚС қажеттігін және иесінің ақшаны қалай алатынын салыстырыңыз. Есепке әскери алымды, жалпыға міндетті мемлекеттік әлеуметтік сақтандыруға арналған бірыңғай жарнаны (БСЖ) және ЖШС үшін дивидендтерден алынатын салықтарды қосыңыз. Есеп айырысу операцияларын тіркеу құрылғысын (РРО, мұнда ТТК) немесе оның бағдарламалық нұсқасын (ПРРО, мұнда ПТТК) қолдану міндеті сатып алушылармен есеп айырысуға және заңдағы ерекшеліктерге байланысты.

ЖК мен ЖШС арасындағы негізгі айырмашылықтар

ЖК — кәсіпкерлік қызметті тіркеген жеке тұлға. ЖШС — жеке заңды тұлға: шарттарды қоғамның өзі жасайды, өз мүлкіне иелік етеді және қарыздары үшін өзі жауап береді.

Иесі қандай мүлікпен тәуекел етеді

ЖК жауапкершілігі

ЖК кәсіпкерлік міндеттемелері үшін заң бойынша өндіріп алуға тыйым салынған мүліктен басқа бүкіл мүлкімен жауап береді. Мысалы, жеткізілген тауар немесе дүкен жалдау ақысы бойынша қарыз осыған жатады. Тәуекел тауармен, жабдықпен немесе кәсіпкерлік шоттағы ақшамен шектелмейді.

Кәсіпкер некеде болса, ол жеке мүлкімен және ерлі-зайыптылардың ортақ мүлкін бөлгеннен кейін өзіне тиесілі болатын үлесімен жауап береді. Бұл қағида Азаматтық кодекстің 52-бабында белгіленген.

ЖШС жауапкершілігі

ЖШС қарыздары үшін қоғам өзіне тиесілі бүкіл мүлкімен жауап береді. Жалпы қағида бойынша қатысушы қоғамның міндеттемелері үшін жауап бермейді. Бірақ салымды толық енгізбесе, енгізілмеген бөліктің шегінде солидарлық жауапкершілік көтереді: кредитор одан қарызды осы шекте өтеуді талап ете алады.

Жеке міндеттемелер басқа негіздермен де туындауы мүмкін. Мысалы, қоғам несиесіне кепілдікке қол қойған құрылтайшы кепілдік талаптарына сай жауап береді. Құрылтайшылар заңды тұлғаны мемлекеттік тіркеуге дейін туындаған міндеттемелер үшін де солидарлық жауапкершілік көтереді.

Басшыға қатысты бөлек қағидалар бар. Егер ЖШС-нің таза активтерінің құны өткен жылдың соңындағы көрсеткішпен салыстырғанда 50%-дан астам төмендесе, атқарушы орган жиналыс шақыруға тиіс, ал жиналыс осындай төмендеу болған күннен бастап 60 күн ішінде өтуі керек. Таза активтер — қоғам активтері мен міндеттемелерінің арасындағы айырма. Жиналыста қаржылық жағдайды жақсарту, жарғылық капиталды азайту немесе тарату шаралары қаралады. Бұл міндет бұзылып, таза активтер құны төмендеген күннен бастап үш жыл аяқталмай тұрып қоғам банкрот деп танылса, атқарушы орган мүшелері оның міндеттемелері үшін солидарлық субсидиарлық жауапкершілік көтереді. Төмендеу туралы білмегенін әрі білуге тиіс болмағанын немесе жиналыс шақыруға дауыс бергенін дәлелдегендер жауапкершіліктен босатылады.

Серіктеспен бизнесті қалай ресімдеуге болады

Екі адам бір дүкенге ақша салса, ЖШС олардың үлестері мен құқықтарын белгілеуге мүмкіндік береді. Барлық шарттар мен активтер бір ЖК-нің атына рәсімделген кезде «дүкен ортақ» деген келісімнің өзі екінші адамға корпоративтік үлес бермейді.

Тіркеуге дейін серіктестер мыналарды келісуі керек:

• әр қатысушының үлес мөлшерін;
• салымның сомасын, құрамын және енгізу мерзімін;
• директордың өкілеттіктері мен ірі шарттарды мақұлдау тәртібін;
• пайданы бөлу қағидаларын;
• үлесті сату, қатысушының шығуы және келіспеушіліктерді шешу тәртібін.

Бұл қағидалар жарғыда және қажет болса жазбаша корпоративтік шартта бекітіледі. Мысалы, шарт бір серіктестің екіншісінің үлесін сатып алатын жағдайларды анықтай алады. Бір қатысушысы бар қоғамда жиналыстың құзыретіне жататын мәселелерді иесі жеке өзі шешіп, жазбаша шешіммен ресімдейді.

Қатысушылар ақша немесе мүлік сала алады. Мүліктік салымның ақшалай бағасын құрылтайшылар бірауыздан келіседі. Жалпы қағида бойынша әр қатысушы ЖШС тіркелгеннен кейін алты ай ішінде салымды толық енгізуі керек; жарғыда басқа мерзім белгіленуі мүмкін. Кешіктірген жағдайда директор қатысушыға жазбаша ескерту жасап, 30 күннен аспайтын қосымша мерзім береді. Салым әлі де енгізілмесе, жиналыс қатысушыны шығару, капиталды өзгерту, төленбеген үлесті қайта бөлу немесе тарату мәселесін шешеді.

Үлестің тек төленген бөлігін сатуға немесе сыйға тартуға болады. Иеліктен шығарудан бұрын жарғыны тексеріңіз: ол басқа қатысушылардың келісімін талап етуі мүмкін. Үлесті бөгде адамға сатқанда, жалпы қағида бойынша басқа қатысушылардың басым сатып алу құқығы болады. Сатушы оларға бағаны, үлес мөлшерін және өзге шарттарды жазбаша хабарлайды. Әр қатысушы хабарламаны алғаннан кейін 30 күн ішінде осы құқықты пайдалануға ниетті екенін сатушыға жазбаша мәлімдей алады. Сатушы мұндай мәлімдемені алған болса, сатушы мен сатып алушы үлесті сатып алу-сату шартын бір ай ішінде жасасуға міндетті. Егер қатысушылардың ешқайсысы хабарламаны алған күннен бастап 30 күн ішінде басым құқықты пайдалануға ниетті екенін жазбаша мәлімдемесе, осы мерзім барлық қатысушылар үшін өткеннен кейін үлесті хабарланған шарттармен бөгде адамға сатуға болады. Жарғы басқа тәртіп белгілеуі немесе басым құқықты алып тастауы мүмкін; тиісті қатысушы тарап болып табылатын корпоративтік шартта көзделсе, бұл құқық та қолданылмайды.

ЖШС-ден шығудың да шарттары бар. Үлесі 50%-дан аз қатысушы басқалардың келісімінсіз шыға алады. Үлесі 50% немесе одан көп қатысушыға, жарғы келісімсіз шығуға рұқсат етпесе, келісім қажет. Жалпы қағида бойынша келісім туралы шешім қатысушы өтініш бергеннен кейін бір ай ішінде қабылдануы мүмкін; жарғыда басқа мерзім белгіленуі мүмкін. Соңғы қатысушының келісімін алғаннан кейін, келісімнің өзінде қысқарақ мерзім белгіленбесе, бір ай ішінде шығуға болады. Шығу мемлекеттік тіркелген күннен бастап қатысушы қоғамнан шыққан болып есептеледі. Жалпы қағида бойынша қоғам шығу туралы білген немесе білуге тиіс болған күннен бастап 30 күн ішінде бұрынғы қатысушыға үлестің құнын хабарлап, негізделген есеп пен растайтын құжаттардың көшірмелерін береді. Үлестің құны шығуды мемлекеттік тіркеу туралы өтініш берілген күннің алдындағы күнге, қоғам қатысушыларының барлық үлестерінің жиынтық нарықтық құнын негізге ала отырып, қоғамнан шығатын қатысушының үлесіне пропорционал түрде анықталады. Төлем оның үлесінің төленген бөлігіне пропорционал ғана жасалады. Төлеу мерзімі — қоғам шығу туралы білген немесе білуге тиіс болған күннен бастап бір жыл. Жарғы № 2275-VIII Заңының 24-бабындағы қағидаларға сай есеп айырысудың басқа мерзімін, тәртібін, мөлшері мен тәсілін көздеуі мүмкін. Жалғыз қатысушы ЖШС-де бірде-бір қатысушы қалмайтындай болып шыға алмайды.

Дүкенге қандай салық жүйелері қолжетімді

ЖК мен ЖШС үшін бірыңғай салық

Бірыңғай салық лимиті Салық кодексінің 292-бабына сай кіріске қарай анықталады. Тауар сатып алуға жұмсалған шығын лимитті азайтпайды. Мысалы, дүкен сатып алушылардан 1 млн грн алып, тауарға 700 мың грн жұмсаса, лимитке есептелетін кіріс 300 мың грн болмайды.

Жылдық лимиттер тиісті жылдың 1 қаңтарындағы ең төменгі жалақыға байланысты. 2026 жылы ең төменгі жалақы 8 647 грн болғанда мына көрсеткіштер қолданылады:

Екінші топта сатып алушыларға қатысты шектеу қызметтерге қолданылады: оларды халыққа және бірыңғай салық төлеушілерге көрсетуге болады. Тауар сатуда сатып алушының салық мәртебесіне мұндай шектеу жоқ. Дүкен тауарларды жөндесе, орнатса немесе оларға қызмет көрсетсе, бұл қызметтерді бөлек бағалау керек. Қызметкерлер санын есептегенде заң бойынша, соның ішінде жүктілікке және босануға байланысты демалыстағы, бала күтіміне арналған заңда белгіленген демалыстағы және жұмылдырылған қызметкерлер есепке алынбауы мүмкін.

Топты таңдамас бұрын ассортиментті тексеріңіз. Жалпы алғанда, жеңілдетілген жүйеде акцизделетін тауарларды сатуға тыйым салынған, бірақ тар ауқымды ерекшеліктер бар: атап айтқанда, ЖК-нің сыра, спирт қосылмаған сидр мен перри және асханалық шараптарды бөлшек саудада сатуы, сондай-ақ 20 литрге дейінгі ыдыстардағы жанар-жағармай материалдары. Темекі өнімдері мен күшті алкоголь бұл ерекшеліктерге жатпайды. Заңда белгіленген бағалы материалдардан жасалған зергерлік бұйымдарды сататын ЖК қалған шарттарды орындаса, 5% мөлшерлемесі бар үшінші топта жұмыс істей алады.

ЖШС үшін иелерінің құрамы маңызды: бірыңғай салық төлеуші болып табылмайтын заңды тұлғалардың жиынтық үлесі 25% немесе одан көп болса, жеңілдетілген жүйе қолжетімсіз. Сондай-ақ Салық кодексінің 291.3 және 291.5-тармақтарындағы өзге шектеулерді, соның ішінде салық берешегін, резидент еместікті және санкцияларды тексеру керек. Бірінші–үшінші топтардағы есеп айырысулар ақшалай болуы тиіс; тауарды тауарға айырбастау бұл талапқа сай келмейді.

Төртінші топ арнайы өлшемдерге сай ауыл шаруашылығы тауарын өндірушілер мен фермер қожалықтарына арналған. Дүкенде азық-түлік сату өздігінен бұл топқа құқық бермейді.

Әскери алым

Бірінші және екінші топтағы ЖК 1 қаңтардағы ең төменгі жалақының 10%-ы мөлшерінде әскери алым төлейді: 2026 жылы бұл айына 864,70 грн. Үшінші топтағы ЖК мен ЖШС бірыңғай салыққа қосымша кірістің 1%-ын төлейді.

Бірыңғай салық төлеуші кәсіпкерлер үшін бұл алым әскери жағдай тоқтатылған немесе күші жойылған жылдан кейінгі үшінші күнтізбелік жылдың 31 желтоқсанына дейін белгіленген. Жеке тұлғалардың кәдімгі кірістеріне, соның ішінде жалпы жүйедегі ЖК-нің таза кірісі мен дивидендтерге 5% мөлшерлеме қолданылады. Оны 1,5%-ға төмендету әскери жағдай тоқтатылған немесе күші жойылған жылдан кейінгі үшінші күнтізбелік жылдан кейін келетін жылдың 1 қаңтарынан бастап көзделген.

Жалпы жүйе

Жалпы жүйедегі ЖК таза салық салынатын кірістен 18% ЖТС және 5% әскери алым төлейді. Бұл — кіріс пен Салық кодексінің 177-бабында есепке алуға рұқсат етілген, құжатпен расталған шығындардың айырмасы. Жеке сатып алулар мен растайтын құжаттары жоқ шығындар бұл базаны азайтпайды.

Жалпы жүйедегі ЖШС әдеттегі қағидалар бойынша пайдаға 18% мөлшерлемемен салық төлейді. Бухгалтер қаржылық нәтижені анықтап, қажет болса салық түзетулерін қолданады. Егер бухгалтерлік есеп қағидалары бойынша анықталған, жанама салықтар шегерілген кез келген қызметтен түскен соңғы жылдық есепті кезеңдегі жылдық кіріс 40 млн грн-нан аспаса, қоғам көптеген салық айырмаларын қолданбауды таңдай алады. Шешім критерий орындалатын үздіксіз жылдар тізбегінің бірінші жылы үшін декларацияда көрсетіліп, Салық кодексінің 134.1.1-тармақшасындағы ерекшеліктермен бірге кейін де қолданылады.

ҚҚС мәселесін бөлек бағалау керек. Жалпы жүйеде соңғы 12 күнтізбелік айдағы тиісті жеткізу операцияларының көлемі ҚҚС-сыз 1 млн грн-нан асқанда, жалпы қағида бойынша міндетті тіркеу туындайды. Бұл шек бірыңғай салықтың бірінші–үшінші топтарындағы төлеушілерді ҚҚС төлеуші ретінде тіркелуге міндеттемейді. Үшінші топтың 3% мөлшерлемесі ҚҚС-ты бөлек төлеуді көздейді; импортқа да жеке салық қағидалары қолданылады.

БСЖ және кәсіпкерге арналған жеңілдіктер

БСЖ төлеуден босатылмаған, бірыңғай салық жүйесіндегі ЖК өзі үшін ең төменгі жалақының кемінде 22%-ы мөлшерінде БСЖ төлейді. 2026 жылы ең төменгі жарна 8 647 × 22% = айына 1 902,34 грн болады. Осы жылға өзі үшін БСЖ төлемеу туралы жалпы соғыс уақытындағы құқық мемлекеттік бюджет туралы заңмен тоқтатылған.

Жалпы жүйеде ЖК ЖТС салынатын кірісіне БСЖ есептейді, ең төменгі жарна мен ең жоғары базаны ескереді. Мұндай кіріс болмаған айда базаны ерікті түрде анықтай алады. ЖШС қатысушысы мәртебесінің өзі кәсіпкер ретінде өзі үшін БСЖ төлеу міндетін туғызбайды; қызметкерлер мен басшыға төленетін сомалар олардың құқықтық негізіне сай бағаланады.

Шығындарды есептемес бұрын ЖК-нің төлемнен босатылуға құқығын тексеріңіз. Атап айтқанда, жасы бойынша зейнетақы немесе еңбек сіңірген жылдары үшін зейнетақы алатын ЖК өзі үшін БСЖ-дан босатылады. Мүгедектігі бар ЖК және № 1058-IV Заңының 26-бабында белгіленген зейнет жасына жеткен ЖК заңға сай зейнетақы немесе әлеуметтік көмек алса, оларға да босату қолданылады. Жұмыс беруші ЖК үшін кемінде ең төменгі сақтандыру жарнасын төлеген айлар бойынша да ЖК жарна төлемейді.

2026 жылы бір жасқа толмаған балаға күтім жасап, сол күтімге арналған заңда көзделген жәрдемақыны алатын ЖК уәкілетті төлеуші осы ЖК үшін кемінде ең төменгі сақтандыру жарнасын төлеген айлар бойынша өзі үшін БСЖ төлеуден босатылады. Шарттарды Бір жасқа толмаған бала күтімі туралы Салық қызметінің түсіндірмесі түсіндіреді. Үш жасқа толмаған балаға күтім жасап, 2026 жылғы 1 қаңтарға дейін тағайындалған бала туу жәрдемақысын алуды жалғастыратын ЖК осы жәрдемақы төленуі аяқталғанға дейін өзі үшін БСЖ-дан босатылады; мұндай адам үшін жарна Зейнетақы қорына қосымша өтініш бермей төленеді. Бұл 2026 жылға дейін тағайындалған жәрдемақы туралы Салық қызметінің түсіндірмесінде расталған. Жарнаның төленгенін сақтандырылған тұлғалар тізіліміндегі жеке мәліметтерден тексеріңіз.

Салық мекенжайы соғыс қимылдары немесе уақытша басып алу басталған күні тиісті аумақта болған бірінші және екінші топтағы ЖК Салық кодексінде белгіленген кезеңдер үшін бірыңғай салық пен әскери алымды төлемеуге құқылы. Бірыңғай салық бойынша бұл норма 2023 жылғы 1 тамыздан, әскери алым бойынша 2025 жылғы 1 қаңтардан қолданылады. Кезең аумақтардың ресми тізіміндегі соғыс қимылдарының, соғыс қимылдары болуы мүмкін кезеңнің немесе басып алудың басталу және аяқталу күндеріне қарай анықталады: басталған айдың бірінші күнінен тиісті жағдайлар аяқталған айдың соңғы күніне дейін. Салық мекенжайын басқа аумаққа өзгерту мемлекеттік тіркелгеннен кейін құқық келесі айдың бірінші күнінен бастап тоқтайды. Бұл негіздер ЖК-ні өзі үшін БСЖ төлеуден босатпайды.

№ 2010-IX Заңына сай Украинаға қарсы қарулы агрессия салдарынан жеке бас бостандығынан айырылғаны анықталған ЖК жұмыс беруші мәртебесіне ие болмаса, бостандығынан айырылған кезең мен босатылғаннан кейінгі алты ай ішінде БСЖ төлеушісінің міндеттерінен, берешектен, өсімпұл мен айыппұлдардан босатылуы мүмкін. Өтінішті отбасы мүшесі немесе кәсіпкердің өзі бере алады. Кәсіпкер оны босатылғаннан немесе емдеу не оңалту аяқталғаннан кейін 90 күн ішінде тапсырады; емделу мерзімі медициналық мекеменің анықтамасымен немесе үзінді көшірмесімен расталады. Бұл № 2464-VI Заңының VIII бөлімінің 9-8-тармағында көзделген.

Әскери қызметтегі кәсіпкерлер үшін бөлек босату бар. Жұмылдыру бойынша шақырылғанға дейін немесе әскери қызмет келісімшартын жасасқанға дейін тіркелген ЖК қызметкерлері бар-жоғына және кәсіпкерлік кірісіне қарамастан, өзі үшін ЖТС, бірыңғай салық пен әскери алым есептеу, төлеу және есептілік тапсыру міндеттерінен босатылады. Босату шақырылған немесе келісімшарт жасалған айдың бірінші күнінен демобилизация немесе қызметтен босату айының соңғы күніне дейін, бірақ 2022 жылғы 24 ақпаннан ерте емес мерзімге қолданылады. Осы негізбен өзі үшін БСЖ төлеуден тек жалдамалы қызметкерлері жоқ ЖК босатылады. Салық қызметі әскери тізілімнен қажетті мәліметтерді алмаса, кәсіпкер растайтын құжаттарды тапсыра алады. Тәртіп әскери қызметтегі кәсіпкерлерге арналған Салық қызметінің түсіндірмесінде сипатталған.

Иесі бизнестен ақшаны қалай алады

ЖК кәсіпкерлік қаражатын жеке қажетіне пайдалана алады. Салық қызметі Салық кодексінде мұндай пайдалануға шектеу қойылмағанын түсіндіреді. Дегенмен кәсіпкер салық міндеттерін орындап, жеткізушілермен, қызметкерлермен және жалға берушімен есеп айырысуға қаражат қалдыруы керек. Өзіне аударылған ақша жалақы немесе дивиденд ретінде ресімделмейді. Дереккөз: ЖК-нің жеке қажеттері туралы Салық қызметінің түсіндірмесі.

ЖШС шотындағы ақша қоғамға тиесілі. Иесіне төлеу үшін негіз бен құжат қажет. Иесі еңбек шартымен жұмыс істесе, қоғам оған жалақы төлей алады. Дивиденд үшін қатысушылар таза пайданы бөлу туралы шешім қабылдайды, ал қоғам салықтарды ұстап қалады.

Резидент жеке тұлғаға төленетін кәдімгі дивидендтерге, егер оларды пайда салығын төлеуші ЖШС есептесе, 5% ЖТС қолданылады, ал ЖШС бұл салықты төлеуші болмаса, соның ішінде бірыңғай салық жүйесінде жұмыс істесе, 9% қолданылады. Қоғам қосымша 5% әскери алымды ұстайды.

Жарғыда басқа кезең көзделмесе, дивидендтерді тоқсанға еселі кезең үшін төлеуге болады. Шешім қабылданғаннан кейінгі төлем мерзімі, жарғыда немесе жиналыс шешімінде басқа мерзім белгіленбесе, алты айдан аспайды. ЖШС салымды толық енгізбеген қатысушыға дивиденд төлей алмайды. Қоғам бұрынғы қатысушылармен немесе олардың құқық мирасқорларымен заңда көзделген есеп айырысу аяқталмаған болса, орындау мерзімі келген міндеттемелер бойынша кредиторлардың талаптарын өтеуге мүлкі жетпесе немесе шешім қабылдау не төлем жасау салдарынан жеткіліксіз болып қалса, дивиденд туралы шешім қабылдауға немесе төлеуге құқылы емес. Жарғы қосымша шектеулер белгілеуі мүмкін.

Дүкенге арналған шартты есеп

Дүкен бір тоқсанда 900 000 грн кіріс алып, 720 000 грн шығын жұмсады делік. Барлық тауар сатылып, ақшасы төленді, шығындар төленіп, дұрыс есепке алынды. ЖК мен ЖШС ҚҚС-сыз 5% мөлшерлемесі бар үшінші топта жұмыс істейді. ЖК иесі БСЖ төлеуден босатылмаған және үш айға ең төменгі жарна төлейді.

Бұл мысалда 720 000 грн дүкеннің барлық кәдімгі шығындарын, ал қызметкерлері болса, олардың еңбекақысы мен оған байланысты төлемдерді де қамтиды. Бірдей шығындар тек салықтарды салыстыру үшін берілген; нақты бюджетте бухгалтерлік қызмет пен жұмысты ұйымдастыру құны әртүрлі болуы мүмкін. ЖШС-нің бір қатысушысы бар, қоғам бүкіл таза пайданы заңды түрде бөле алады және дивиденд төлеуге шектеулері жоқ.

Қатысушы 126 000 грн-ды келесі сатып алуға жұмсауды ұйғарса және қоғам дивиденд есептемесе, бұл мысалда дивиденд салығы туындамайды. Дивидендтер есептеліп қойса, төлемді кейінге қалдыру қоғамның салық міндеттерін жоймайды. Бизнес нысанын таңдау үшін иесі пайданың қанша бөлігін алатынын, қаншасын дүкенді дамытуға жұмсайтынын анықтауы керек.

Екінші шартты мысалда ЖК екінші топта жұмыс істейді, бірыңғай салықтың жергілікті мөлшерлемесі ең жоғары деңгейде және жеңілдіктер жоқ. 2026 жылы өзі үшін ай сайынғы төлемдер 1 729,40 + 864,70 + 1 902,34 = 4 496,44 грн болады. Бұл сомаға қызметкерлер үшін төлемдер, лицензиялар және туындауы мүмкін өзге салықтар кірмейді. Жалдамалы қызметкері жоқ бірінші және екінші топтағы ЖК демалыс кезінде жылына бір күнтізбелік айға немесе кемінде 30 күнтізбелік күнге созылған ауру кезеңіне бірыңғай салық пен әскери алымнан босатыла алады. Салық қызметіне өтініш беріліп, ауру жағдайында Еңбекке жарамсыздық парақтарының электрондық тізілімінен үзінді қоса беріледі. Бұл негіздер ЖК-ні өзі үшін БСЖ төлеуден босатпайды.

Қандай есеп пен есептілікті ұйымдастыру керек

Бірінші және екінші топтағы, сондай-ақ ҚҚС төлемейтін үшінші топтағы ЖК кірістерді ай сайын түсімдерді көрсете отырып, еркін нысанда есепке алады. ҚҚС төлейтін үшінші топтағы ЖК белгіленген үлгі нысан бойынша кірістер мен шығыстарды есепке алады. Жалпы жүйедегі кәсіпкер де кірістер мен шығыстарды есепке алып, растайтын құжаттарды сақтайды.

ЖШС бірыңғай салықта жұмыс істесе де, тіркелгеннен таратылғанға дейін бухгалтерлік есепті үздіксіз жүргізеді. Басшы есепті және бастапқы құжаттармен жұмысты ұйымдастырады: жүкқұжаттар, актілер, банк көшірмелері және операцияларды растайтын өзге құжаттар. Халықаралық стандарттарды қолдануға міндетті емес микро және шағын кәсіпорындар қысқартылған қаржылық есептілік — баланс пен қаржылық нәтижелер туралы есеп жасайды.

Кәдімгі шағын ЖШС-де штаттық бухгалтердің болуы міндетті емес. Заң бухгалтер-кәсіпкерді, компанияны немесе шарт бойынша заңда көзделген өзге орындаушыны тартуға рұқсат етеді. Қоғам есепті өз бетінше жүргізуге тыйым салынған кәсіпорындарға, соның ішінде есептілікті жариялау міндетіне байланысты осындай тыйым қолданылатын кәсіпорындарға жатпаса, иесі немесе басшысы есепті өзі жүргізе алады.

Алғашқы сатылымға дейін бухгалтермен бірге есептілік пен төлемдер күнтізбесін келісіңіз:

• Қалыпты жағдайда бірінші және екінші топтағы ЖК жылдық декларацияны жыл аяқталғаннан кейінгі 60 күнтізбелік күн ішінде тапсырады. Бірыңғай салық пен әскери алымды ай сайын, қоса алғанда 20-сынан кешіктірмей төлейді.
• Үшінші топтағы ЖК мен ЖШС тоқсандық декларацияны тоқсан аяқталғаннан кейінгі 40 күнтізбелік күн ішінде тапсырады. Бірыңғай салық пен әскери алымды декларацияның соңғы мерзімінен кейінгі 10 күнтізбелік күн ішінде төлейді.
• Жалпы жүйедегі ЖК мүліктік жағдайы мен кірісі туралы жылдық декларацияны келесі жылдың 1 мамырына дейін тапсырады. ЖТС пен әскери алым бойынша аванстық төлемдерді қалыпты қағида бойынша 20 сәуірге, 20 шілдеге және 20 қазанға дейін төлейді. Жылдық декларация бойынша түпкілікті міндеттемелерді оны тапсырудың соңғы мерзімінен кейінгі 10 күнтізбелік күн ішінде өтейді.
• ЖК өзі үшін БСЖ төлеуге міндетті болса, тоқсаннан кейінгі айдың 20-сына дейін төлейді.
• Пайда салығын төлейтін ЖШС үшін есепті кезең Салық кодексінің 137-бабы шарттарына байланысты. Атап айтқанда, жаңадан құрылған қоғамдар мен өткен жылғы кірісі 40 млн грн-нан аспайтын төлеушілер тиісті шарттарға сай жылдық есеп тапсырады.

ҚҚС, қызметкерлерге төлемдер және қаржылық есептілік үшін бөлек мерзімдер мен нысандар бар. Бухгалтер оларды салық мәртебесіне, кәсіпорын санатына және нақты төлемдерге сай күнтізбеге енгізуі керек.

ТТК/ПТТК, тауар құжаттары және қызметкерлер

Дүкендегі қолма-қол және картамен есеп айырысуда, жалпы қағида бойынша, тіркелген ТТК немесе ПТТК және сатып алудың толық сомасына фискалдық чек қажет. Бірінші топтағы ЖК бөлек босатылады. Өзге ерекшеліктерді нақты операцияға қарай, соның ішінде № 265/95-ВР Заңының 9–10-баптары бойынша тексеріңіз.

Сатып алушының ағымдағы шотынан сатушының ағымдағы шотына банк арқылы IBAN деректемелерімен жасалған аударым ТТК/ПТТК талап етпейді. Эквайринг арқылы картамен төлеуді, ақша ақыр соңында сатушының шотына түссе де, бөлек бағалау керек. Интернет-дүкен үшін бухгалтер әр төлем тәсілін және төлем сервисі мен тасымалдаушымен жасалған шарт талаптарын талдауы керек. IBAN туралы түсіндірме Салық қызметінің жалпыға қолжетімді ақпараттық-анықтамалық ресурсында берілген.

ЖШС тауарлардың түсуі мен қозғалысын бухгалтерлік есепте құжаттайды. Жалпы жүйедегі ЖК тауар қорларын белгіленген тәртіппен есепке алып, тек сол есепте көрсетілген тауарларды сатуы және олардың есепке алынуы мен шығу тегін растайтын құжаттарды ұстауы керек. Әдетте ҚҚС төлемейтін бірыңғай салықтағы ЖК № 265/95-ВР Заңының 3-бабының 12-тармағы бойынша тауар есебінен босатылады. Егер кәсіпкер кепілдік жөндеуге жататын техникалық күрделі тұрмыстық тауарларды, дәрілік заттарды, медициналық мақсаттағы бұйымдарды немесе заңда белгіленген бағалы материалдардан жасалған зергерлік және тұрмыстық бұйымдарды сатса, бұл босату оған қолданылмайды. Ол сату орнында тауар қорларының барлық түрі мен санатын есепке алып, есепке алынуы мен шығу тегін растайтын құжаттарды ұстауы керек. ҚҚС төлеуші ЖК-ге де бұл босату қолданылмайды.

ЖК мен ЖШС қызметкерлерді жалдай алады. Жұмыс беруші еңбек қатынастарын ресімдейді, жұмысқа жіберу талаптарын орындайды, жалақы есептейді, салықтарды ұстап қалады және тиісті қағидаларға сай БСЖ төлейді. Екінші топтағы ЖК қызметкерлер санына қойылған шектеуді де қадағалайды.

Лицензиялар, үй-жайға, сақтауға, таңбалауға және жеткізуге қойылатын талаптар ассортимент пен жұмыс тәсіліне байланысты. Салық жүйесін таңдамас бұрын лицензияны немесе сатудың арнайы шарттарын талап ететін тауарларды бөлек тексеріңіз. ЖШС таңдау бұл талаптарды жоймайды.

Торгсофт бағдарламасында ЖК-нің тауар қорларын есепке алу

Бірнеше кәсіпкер Торгсофтта есеп жүргізсе, қосымша «Тауар қорларын есепке алу нысаны» опциясынан «Кәсіпорын» сүзгісін таңдап, нақты ЖК тауарының қозғалысын көруге болады. Ол үшін қойма құжаттары тиісті кәсіпорынмен байланыстырылуы керек. Байланыс дұрыс орнатылмаса, сүзгі қажетті бөлуді қамтамасыз етпейді.

Опция жұмыс орындарының санына қарай іске қосылады. Қажетті жұмыс орнында «Баптаулар → Параметрлер → Қосымша опциялар» тармағын ашып, тауар қорларын есепке алу нысаны бөлімінде «Ағымдағы жұмыс орны үшін пайдалану» параметрін қосып, баптауларды сақтаңыз. «Қойма → Тауар қорларын есепке алу нысаны» тармағын ашып, ЖК-нің тауар есебін жүргізу міндеті туындаған күнді белгілеңіз. Сол күні тауар болса, ЖК олардың қалдығының тізімдемесін жасайды, алғашқы жазба осының негізінде енгізіледі. Бағдарлама есептеген қалдықтарды тізімдемемен салыстырыңыз: олардың сомасы тауарлардың қолданыстағы өзіндік құнына және теріс қалдықтарды есепке алу баптауына байланысты. Нақты тауар бар болып, бағдарлама бастапқы қалдықты көрсетпесе, өзіндік құнын тексеріп, қайта есептеңіз. Кәсіпкерді және бір сауда нүктесіне тиесілі есепке алу орталықтарын таңдаңыз: таңдалған орталықтар арасындағы ішкі ауыстырулар нысанда көрсетілмейді. «Құжат түрі», «Тауардың фискалдылығы» және «Құжат типі» сүзгілерін тек жеке талдау үшін қолданыңыз. Белгіленген нысанды жүргізу үшін шығу бағанына ТТК/ПТТК арқылы жасалған сатылымдар енгізілмегенін тексеріңіз. «Құжат типі» сүзгісі сатылымдар мен қайтарымдарға әсер етеді; чектің фискалдық түрін таңдау тиісті тауарларды есепке қосып, нысанды жүргізу тәртібіне сай келмейтін деректер қалыптастыруы мүмкін. Құжат сомаларындағы қызметтер есепке алынбайды. Басып шығарудан бұрын кәсіпкерді, салық деректемелерін және мекенжайды тексеріңіз. Бұл функция тауар деректерімен жұмыс істеуге көмектеседі; бухгалтер салық кірісін бөлек анықтап, есептілік жасайды және құжаттарды тексереді. Баптау тәртібі Торгсофттың ресми анықтамасында берілген.

Таңдалған нысанды қалай тіркеуге болады

ЖК

1. Қызмет түрлерін Украинаның экономикалық қызмет түрлері жіктеуіші (КВЕД) бойынша, тауар ассортиментін, жоспарланған кіріс пен салық жүйесін анықтаңыз.
2. Өтінішті дайындаңыз. Кәмелетке толған кәсіпкердің әдеттегі тіркеуі үшін жарғы мен құрылтайшылар шешімі қажет емес. Жекелеген жағдайларда заң қосымша құжаттарды көздейді: мысалы, толық азаматтық әрекет қабілеттілігі жоқ, 16 жасқа толған немесе одан үлкен адамға нотариалдық келісім керек.
3. Өтінішке электрондық қолтаңба қойып, оны Діядағы ЖК тіркеу сервисі арқылы тапсырыңыз немесе оны уәкілетті тіркеушіге қағаз түрінде беріңіз. Қағаз өтінішті жеке бергенде паспортты немесе жеке басты куәландыратын заңда көзделген өзге құжатты көрсетіңіз. Құжаттарды өкіл тапсырса және өкілеттіктер Украинаның Бірыңғай мемлекеттік тізілімінде (мұнда БТТТ) көрсетілмесе, өкілеттікті растайтын құжаттың түпнұсқасын немесе нотариалды куәландырылған көшірмесін қоса береді; сенімхатпен кәдімгі өкілдік ету үшін нотариалды куәландырылған сенімхат керек. Өтінішті пошта арқылы жіберсеңіз, ондағы қолтаңбаның түпнұсқалығы нотариалды куәландырылады.
4. БТТТ-дегі жазбаны және салық мәртебесі мен таңдалған жүйенің қолданылу басталатын күнін бөлек тексеріңіз.

ЖШС

1. Атауды, мекенжайды, КВЕД-ті, қатысушыларды, үлестерді, капитал мен басшыны келісіңіз.
2. Өз жарғыңызды немесе модельдік жарғыны таңдаңыз. Өтінішті, құрылтайшылар шешімінің түпнұсқасын немесе нотариалды куәландырылған көшірмесін және меншік құрылымын дайындаңыз; өз жарғыңызды таңдасаңыз, жарғының өзін қоса беріңіз. Түпкілікті бенефициарлық меншік иесіне оның жеке басын және азаматтығын растайтын құжаттың көшірмесін дайындаңыз. Шетелдік бенефициардың құжатының көшірмесін нотариалды куәландырыңыз немесе тіркеу құжаттарын тапсыруға уәкілетті адамның білікті электрондық қолтаңбасымен растаңыз. Украина азаматы үшін құжат Бірыңғай мемлекеттік демографиялық тізілім құралдарынсыз ресімделген болса, осындай куәландыру қажет. Куәландыру құжат тапсырылғанға дейін 90 күннен ерте жасалмауы керек. Түпкілікті бенефициарлық меншік иесі — қоғам қызметіне ақыр соңында шешуші ықпал ететін жеке тұлға. Дія арқылы тіркегенде құжаттардың бір бөлігін жүйенің өзі қалыптастырады.
3. Құрылтайшы шетелдік заңды тұлға болса, тапсыру күнінен бір айдан ерте емес уақытта уәкілетті орган берген, тиісті шетелдік тізілімнен алынған үзінді, көшірме немесе өзге құжатты қоса беріңіз. Шетел мемлекетінің заңнамасы бойынша берілген құжаттар халықаралық шартта өзгеше көзделмесе, консулдық заңдастырудан немесе апостильмен куәландырудан өтуі керек. Шетел тіліндегі құжатты украин тіліне аударып, аударманың дұрыстығын немесе аудармашының қолтаңбасын белгіленген тәртіппен куәландырыңыз.
4. Құжаттарды тіркеушіге тапсырыңыз немесе Діяда модельдік жарғы негізінде ЖШС тіркеу қызметін пайдаланыңыз. Онлайн қызмет Украина азаматтарына қолжетімді. Шетелдік өтініш беруші уәкілетті тіркеушіге жүгінеді. Дія арқылы автоматты тіркеу үшін барлық бенефициарлардың Бірыңғай мемлекеттік демографиялық тізілімдегі бірегей жазба нөмірлерін (УНЗР) көрсетіп, деректерін тексеруден өткізу қажет; автоматты тіркеу шарттары орындалмаса, өтінішті мемлекеттік тіркеуші қарайды.
5. Тіркелгеннен кейін директормен қатынастарды ресімдеңіз, бухгалтерлік есепті ұйымдастырыңыз, жұмысқа арналған шот ашып, салымдарды белгіленген мерзімде енгізіңіз.

ЖШС-нің өз жарғысы үшін заң құрылтайшылардың қолтаңбаларын нотариалды куәландыруды талап етеді. Модельдік жарғыға бөлек қағидалар қолданылады; электрондық порталда жасалып, білікті электрондық қолтаңбамен қол қойылған шешімдерге заңда нотариалды куәландырудан босатудың тиісті ерекшелігі берілген.

ЖК мен заңды тұлғаны тіркеуге арналған құжаттарды қараудың жалпы мерзімі — құжаттар түскеннен кейінгі 24 сағат, демалыс және мереке күндерін қоспағанда. Автоматты электрондық рәсімдерге бөлек қағидалар қолданылады. Құжаттар топтамасының толық болмауы немесе заңда белгіленген өзге негіздер тіркеуге кедергі келтіруі мүмкін.

Бірыңғай салық қашан қолданыла бастайды

Бірінші немесе екінші топты таңдаған жаңа ЖК өтінішті тіркелген ай аяқталғанға дейін беруі керек. Бірыңғай салық келесі айдың бірінші күнінен бастап қолданылады. Кәсіпкер тауарларды бұдан бұрын сатса, ол кезеңді таңдалған топта жұмыс істеу кезеңі деп автоматты түрде санауға болмайды.

Жаңадан құрылған ЖК немесе ЖШС мемлекеттік тіркелген күннен бастап 5% мөлшерлемесі бар үшінші топты таңдай алады, егер өтінішті тіркелгеннен кейінгі 10 күн ішінде тапсырса. Осы он күндік рәсіммен мемлекеттік тіркелген күннен бастап 3% мөлшерлемесін қолдануға болмайды. Жалпы жүйеден 3% мөлшерлемесі бар үшінші топқа ауысу үшін өтініш келесі тоқсан басталғанға дейін кемінде 15 күнтізбелік күн бұрын беріліп, ҚҚС төлеуші ретінде тіркелу ресімделуі керек. Бизнес 5% мөлшерлемесі бар үшінші топта жұмыс істеп жүрсе, мөлшерлемені 3%-ға өзгерту және ҚҚС тіркеуі туралы өтініштер жаңа мөлшерлеме қолданылатын тоқсан басталғанға дейін кемінде 10 күнтізбелік күн бұрын тапсырылады. Жұмыс істеп тұрған бизнестің жалпы жүйеден жеңілдетілген жүйеге әдеттегі қағидалар бойынша ауысуы келесі тоқсан басталғанға дейін кемінде 15 күнтізбелік күн бұрын ресімделеді.

Дүкен өскенде не істеу керек

Екінші топтағы ЖК жылдық 7 211 598 грн лимитінен асып кетсе, асып кеткен сомадан 15% бірыңғай салық төлейді. Келесі тоқсаннан бастап кәсіпкер жылдық кірісі 10 091 049 грн-нан аспаса және үшінші топтың қалған шарттарын орындаса, үшінші топқа ауыса алады немесе жалпы жүйеге өтеді. Кіріс үшінші топ лимитінен де асып кетсе, кәсіпкер жалпы жүйеге өтуі керек. Өтініш асып кету болған тоқсаннан кейінгі айдың 20-сынан кешіктірілмей беріледі. Үшінші топтағы ЖК асып кеткен сомадан 15% бірыңғай салық төлейді, ал ЖШС осы сомадан таңдалған бірыңғай салық мөлшерлемесінің екі есесін төлейді. Екеуі де асып кету болған тоқсаннан кейінгі айдың бірінші күнінен бастап жалпы жүйеге ауысып, сол тоқсаннан кейінгі айдың 20-сынан кешіктірмей өтініш береді. Тыйым салынған қызмет немесе жеңілдетілген жүйе шарттарын өзге түрде бұзу да ауысуды талап етіп, бірыңғай салық төлеуші ретінде тіркеудің күшін жоюға әкелуі мүмкін.

ЖК иесінің ЖШС ашуы тауарларды, шарттар мен рұқсаттарды қоғамға ауыстырмайды. Иесі бухгалтермен бірге сатылымдарды ауыстыратын күнді анықтап, түгендеу жүргізіп, активтерді беруді немесе сатуды ресімдеп, контрагенттермен шарттарды келісуі керек. Шоттарды, ТТК/ПТТК-ны, еңбек қатынастарын, лицензияларды және сайттағы сатушы деректемелерін бөлек тексеру қажет.

ЖК-ні БТТТ-де тоқтату кәсіпкерлік кезінде туындаған міндеттемелерді тоқтатпайды. Кәсіпкер есеп айырысуды аяқтап, тиісті есептілікті тапсырып, салық міндеттерін орындайды.

ЖШС-ні тарату қатысушылардың шешімін, тіркеушіге үш жұмыс күні ішінде хабарлауды, таратушыны немесе комиссияны тағайындауды және кредиторлармен есеп айырысуды қажет етеді. Қатысушылар қоғамды тоқтату туралы шешім жөніндегі хабарлама жарияланған күннен бастап кредиторлар талаптарын беру үшін екі айдан алты айға дейінгі мерзім белгілейді. Қоғамды жабу туралы шешімнің өзі заңды тұлғаның тоқтатылуына әкелмейді.

Ресми дереккөздер

• Украина Азаматтық кодексі № 435-IV: 50–52, 96, 96-1, 104–105-баптар — ЖК мәртебесі, мүліктік жауапкершілік, корпоративтік құқықтар және заңды тұлғаның қызметін тоқтату.
• «Жауапкершілігі шектеулі және қосымша жауапкершілігі бар қоғамдар туралы» № 2275-VIII Заңы: 2–7, 11–15, 20–21, 24, 26–27, 30–31, 37, 39-баптар — жауапкершілік, жарғы, салымдар, үлестер, басқару және дивидендтер.
• Украина Салық кодексі № 2755-VI: 49.18, 65.10, 134.1.1, 136.1, 137.5, 167.1, 167.5.2, 167.5.4-тармақтар; 177, 181–183, 291–293, 295–299-баптар; ХХ бөлімнің 10-кіші бөлімінің 16-1 және 25-тармақтары — салықтар, есеп, есептілік, әскери алым және жеңілдіктер.
• «Жалпыға міндетті мемлекеттік әлеуметтік сақтандыруға арналған бірыңғай жарнаны жинау және есепке алу туралы» № 2464-VI Заңы: 4, 7–9-баптар, VIII бөлім — БСЖ төлеушілері, босатулар, база, мөлшерлемелер және төлеу мерзімдері.
• «2026 жылға арналған Украина мемлекеттік бюджеті туралы» № 4695-IX Заңы: 8-бап және Қорытынды ережелерінің 3-тармағы — ең төменгі жалақы және өзі үшін БСЖ төлемеу туралы жалпы соғыс уақытындағы құқықты тоқтату.
• «Украинадағы бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы» № 996-XIV Заңы: 2–3, 8–9, 11-баптар — есепті ұйымдастыру, бастапқы құжаттар және қаржылық есептілік.
• «Заңды тұлғаларды, жеке тұлға-кәсіпкерлерді және қоғамдық құрылымдарды мемлекеттік тіркеу туралы» № 755-IV Заңы: 14–18, 25-1, 26, 28-баптар — құжаттар, электрондық тіркеу, мерзімдер және бас тарту негіздері.
• ТТК қолдану туралы № 265/95-ВР Заңы: 2-бап, 3-баптың 1–2 және 12-тармақтары, 9–10-баптар — есеп айырысу операциялары, чектер, тауар есебі және ерекшеліктер.
• Салық қызметі: бірыңғай салық пен әскери алым мөлшерлері; Салық қызметі: 2026 жылғы БСЖ өзгерістері; Салық қызметі: жұмыс беруші ең төменгі жарнаны төлеген ЖК-ге арналған босату.