Жалақы төленген кезде бірыңғай әлеуметтік жарна (БӘЖ): банк нені тексереді және қандай құжаттарды дайындау керек

Жалақыны төлемес бұрын жұмыс беруші жалпыға міндетті мемлекеттік әлеуметтік сақтандыруға бірыңғай әлеуметтік жарнаны (БӘЖ) төлеуге арналған төлем нұсқауын немесе оның нақты төленгенін растайтын құжатты дайындауы керек. Жалпы ереже бойынша банк жарна мөлшері жалақы төлеуге арналған төлем нұсқауларында немесе ақшалай чектерде көрсетілген төленетін жалақы сомасының кемінде 22%-ын құрайтынын тексереді. Егер жарна бұдан аз болса, жұмыс беруші №291 тәртіпте көзделген ерекшелікке жатпаса, төлемді жүргізу үшін салық органымен келісілген есептеме-анықтама қажет.

Төлемді дайындау үшін алдымен жалақыны, ұсталымдарды және есептелуге тиіс БӘЖ-ді бөлек есептеңіз. Содан кейін банк шегін, құжаттардағы кезеңдердің сәйкестігін және орындалған төлемнің растамасы бар-жоғын тексеріңіз. Қажетті құжаттар төлем күніне дейін дайын болуы үшін анықтаманы келісу жұмысын алдын ала ұйымдастырған жөн.

Банк тексеруі қандай жұмыс берушілерге қатысты

Бұл ережелер Украинада қолданылады. Олар Украинаның «Жалпыға міндетті мемлекеттік әлеуметтік сақтандырудың бірыңғай жарнасын жинау және есепке алу туралы» №2464-VI Заңының 24-бабының екінші бөлігімен және Украина Қаржы министрлігінің №291 бұйрығымен бекітілген тәртіппен белгіленген. Тексеруді жұмыс берушінің шотына қызмет көрсететін банктер мен банктік емес төлем қызметтерін жеткізушілер жүргізеді. Ыңғайлы болу үшін бұдан әрі оларды банк деп атаймыз.

Талап №2464-VI Заңның 4-бабы бірінші бөлігінің 1-тармағында аталған жұмыс берушілерге, соның ішінде жалдамалы қызметкерлеріне жалақы төлейтін кәсіпорындар мен жеке кәсіпкерлерге (ЖК) қатысты. Демек, дүкен иесі — ЖК де тексеруге қажетті құжаттарды дайындауы керек. Оның өзі үшін төлейтін жарнасы мен сатушылардың жалақысынан есептелетін БӘЖ-ді бөлек қарастыру қажет: кәсіпкердің жеке жарнасы туралы растама қызметкерлердің жалақысынан есептелетін жарна құжатын алмастырмайды.

Банк белгілеген 22% шегін қалай дұрыс қолдану керек

№291 тәртіптің 3-тармағына сәйкес банк төленген немесе төлеуге бағытталған БӘЖ-ді тиісті кезеңдегі жалақы төлеуге арналған қаражат сомасымен салыстырады. Қызметкерлерге әдеттегі аударым жасалғанда, банк жұмыс беруші жалақы төлеуге арналған төлем нұсқауында көрсеткен, ұсталымдардан кейінгі соманы негізге алады. Жұмыс беруші жалақы төлеуге қолма-қол ақша алса, банк ақшалай чекте көрсетілген соманы негізге алады.

Құжаттарды дайындау кезінде мына формуланы қолданыңыз: тиісті кезеңдегі жалақыны төлеуге арналған төлем нұсқауларындағы немесе чектердегі сома × 22%. Бұл — банкке арналған бақылау арақатынасы. Бухгалтер нақты жарнаны №2464-VI Заңының 7 және 8-баптарына сай, заңда белгіленген база мен қолданылатын мөлшерлемені, базаның ең жоғары мөлшерін және өзге тиісті шарттарды ескере отырып есептейді.

Атап айтқанда, 7-баптың төртінші бөлігіне сәйкес БӘЖ салықтар мен басқа ұсталымдарға азайтылмаған төлемдерден есептеледі. 8-баптың бесінші бөлігіндегі жалпы мөлшерлеме — 22%, ал осы баптың он үшінші бөлігі мүгедектігі бар қызметкерлердің жалақысына 8,41% мөлшерлемесін белгілейді. Жұмыс беруші БӘЖ-ді өз шығысы ретінде есептейді; қызметкердің жалақысынан ұсталатын салықтар мен жұмыс беруші төлейтін жарнаны бөлек есепке алу керек.

Тексерудің шартты мысалы

Дүкен қызметкерлерге аударылатын жалақы ретінде төлем нұсқауларында 100 000 грн көрсеткен делік. Банк шегі мынадай болады: 100 000 × 22% = 22 000 грн. Егер тиісті кезеңнің құжаттары БӘЖ-дің 22 000 грн немесе одан көп сомаға төленгенін растаса, бұл арақатынас орындалған.

Шартты мысалда құжаттар 18 000 грн жарнаның төленгенін растаса, бақылау шегіне 4 000 грн жетпейді: 22 000 − 18 000 = 4 000. Бұл айырма өздігінен БӘЖ толық төленбегенін дәлелдемейді. Келтірілген сомалар тек банк тексеруін түсіндіруге арналған; олар нақты жалақыдан есептелетін жарнаның есебі емес. Бухгалтер нақты есептелген соманы тексеруі керек, ал төмен сома дұрыс болса, келісуге арналған есептеме-анықтама дайындайды.

Жалақы төлемімен бірге қандай құжаттарды тапсыру керек

№291 тәртіптің 3 және 5-тармақтары жарнаның төленгенін бірнеше тәсілмен растауға мүмкіндік береді. Қаражаттың іс жүзіндегі қозғалысына сай тәсілді таңдаңыз.

Бұрын төленген жарна бойынша дайындалған, бірақ әлі орындалмаған төлем нұсқауы төлемнің нақты жасалғанын растамайды. Бухгалтер банкке бірден тапсыра алуы үшін орындалған құжаттарды тиісті кезеңдегі жалақы тізімдемесімен бірге сақтау ыңғайлы.

Бірыңғай шотты пайдаланғанда нені тексеру керек

Банк тексеруіне бірыңғай шоттан бюджеттен тыс шотқа қаражатты бағыттау туралы хабарламаның оң нәтижемен өңделгенін растайтын түбіртек қажет. Түбіртекте 71010000 технологиялық коды көрсетілуі керек. Бұл бағытқа жұмыс берушілер жалақыға, азаматтық-құқықтық шарттар бойынша сыйақыға, уақытша еңбекке жарамсыздық бойынша жәрдемақыға және жүктілік пен босануға байланысты жәрдемақыға есептеген БӘЖ кіреді. Түбіртекте жалақы есептелген кезең көрсетілуі тиіс.

Бірыңғай шотты толықтырудың өзі мұндай түбіртекті алмастырмайды. Сондықтан жалақы құжаттарын тапсырмас бұрын хабарламаны өңдеу нәтижесін, бағыт кодын, соманы және кезеңді тексеріңіз. Қажетті деректері бар түбіртек болмаса, банкке арналған растау құжаттарының пакеті дайын емес.

Жарна 22%-дан аз болса, есептеме-анықтаманы қалай толтыру керек

Жарна сомасы банк шегінен төмен болғанда, №291 тәртіптің 3-тармағына сай 1-қосымша нысаны бойынша келісілген есептеме-анықтама тапсырылады. Банк оны электрондық түрде немесе қағаз құжаттың түпнұсқасы ретінде қабылдайды. Электрондық анықтаманы төлеуші электрондық кабинет арқылы алып, электрондық құжаттарға қойылатын талаптарды сақтай отырып банкке береді.

Алдымен күнін, заңды тұлғаның атауын немесе кәсіпкердің тегін, атын және бар болса әкесінің атын, төлеушінің сәйкестендіру деректерін, шот нөмірін және банк атауын көрсетіңіз. Заңды тұлғалар үшін нысанда Украина кәсіпорындары мен ұйымдарының бірыңғай мемлекеттік тізіліміндегі код (ЄДРПОУ) көзделген. Жеке тұлғалар салық төлеушінің есеп карточкасының тіркеу нөмірін немесе діни сеніміне байланысты мұндай нөмірден ресми түрде бас тартқан адамның нысанда көзделген паспорт деректерін көрсетеді.

Одан кейін бекітілген нысанның құрылымына сай көрсеткіштерді толтырыңыз:

«Төлем қызметтерін жеткізушіге арналған ақпарат» бөлімінде чектегі немесе төлем нұсқауындағы жалақы сомасын, сондай-ақ БӘЖ төлеуге арналған келісілген төлем нұсқауының күнін, нөмірін және сомасын көрсетіңіз. Басшы мен бас бухгалтердің қолтаңбаларына арналған нысандағы деректемелерді толтырыңыз. Бақылаушы органның келісім бөлімін сол органның уәкілетті тұлғасы толтырады.

Анықтамадағы формулалар №291 тәртіп бойынша құжатты ресімдеуге арналған. Бухгалтер жарнаның нақты есептелуін №2464-VI Заңы мен есептелген төлемдер туралы құжаттар бойынша бөлек тексеруі керек. Салық ұсталымдарының заңдылығын немесе жалақыға есептелетін жарна мөлшерін тек осы кестенің нәтижесіне сүйеніп анықтамаңыз.

Анықтаманы қайда тапсырады және қашан келіседі

Анықтама БӘЖ төлеуші есепке қойылған жердегі салық органына тапсырылады. Қағаз нұсқасы үш данада жасалады: келісілгеннен кейін біреуі банкке беріледі, екіншісі салық органында, үшіншісі жұмыс берушіде қалады.

№291 тәртіптің 4-тармағына сәйкес бақылаушы орган электрондық немесе қағаз анықтаманы кідіріссіз келіседі. Осы тармақта бас тартудың үш негізі көрсетілген:

• анықтама 1-қосымша нысанына сәйкес келмейді;
• анықтамада дұрыс емес ақпарат берілген;
• құжат БӘЖ төлеуші есепке қойылған жердегі салық органына тапсырылмаған.

Практикалық кеңес: тапсырмас бұрын шотты, жалақы сомасын, кезеңді, артық төлем туралы деректерді және төлем нұсқауының деректемелерін салыстырып тексеріңіз. Бас тарту алсаңыз, онда көрсетілген негізді тексеріп, тиісті деректерді немесе тапсыратын жерді түзетіңіз.

Кімдер №291 тәртіп бойынша тексеруден өтпейді

Тәртіптің 2-тармағында нақты ерекшеліктер тізімі берілген. Тәртіп мына ұйымдарға қолданылмайды:

• мүгедектігі бар адамдардың бүкіл украиналық қоғамдық ұйымдарының, соның ішінде Украинаның саңыраулар қоғамының (УТОГ) және Украинаның зағиптар қоғамының (УТОС) кәсіпорындары мен ұйымдарына, егер қызметкерлердің жалпы санының кемінде 50%-ы мүгедектігі бар адамдар болса, ал олардың еңбекақы қоры еңбекақыға арналған шығындардың кемінде 25%-ын құраса;
• мүгедектігі бар адамдардың қоғамдық ұйымдарының кәсіпорындары мен ұйымдарына, егер қызметкерлердің кемінде 50%-ын мүгедектігі бар адамдар құраса және олардың еңбекақы қоры еңбекақы шығындарының кемінде 25%-ын құраса;
• шет мемлекеттердің дипломатиялық өкілдіктері мен консулдық мекемелеріне, сондай-ақ Украинада орналасқан шетелдік кәсіпорындардың, мекемелер мен ұйымдардың, соның ішінде халықаралық ұйымдардың филиалдарына, өкілдіктеріне және басқа оқшауланған бөлімшелеріне;
• Қазынашылықта қазынашылық қызмет көрсетілетін бюджеттік мекемелерге, сондай-ақ Украинаның «Жалпыға міндетті мемлекеттік зейнетақы сақтандыру туралы» Заңының XV бөлімінің 12-тармағына сәйкес Украинаның Зейнетақы қорына және оның аумақтық органдарына;
• Украинаның «Украинадағы цифрлық экономиканың дамуын ынталандыру туралы» Заңының мағынасындағы Дія Сіті резиденттеріне.

Мүгедектігі бар бір адам жұмыс істейтін кәдімгі дүкен тек осы себеппен ерекшелікке жатпайды. Егер 8,41% мөлшерлемесін қолдану жарна сомасын банк шегінен төмен түсірсе, жұмыс беруші жалпы ережелер бойынша есептеме-анықтама ресімдеуі керек.

Аталған тізімдегі ұйымдар шот ашқан кезде, мәртебе алғаннан кейін немесе бұл туралы бұрын хабарламаған болса, мәртебесін растайтын құжатты банкке өздері тапсырады. Ақпарат электрондық немесе қағаз түрінде берілуі мүмкін. Мәртебенің өзгергені туралы өзгеріс болған күннен кейінгі бес жұмыс күні ішінде хабарлау керек.

Дія Сіті резиденті үшін тәртіптің қолданылмауына негіз — расталған мәртебе. 2-тармақ бұл үшін салық органынан бөлек арнайы анықтама алу талабын белгілемейді. Сонымен бірге банк тексеруінен босату жарнаны дұрыс есептеу және төлеу міндетін жоймайды.

БӘЖ сомаларын тексермей анықтаманы қашан алуға болады

2-қосымшадағы анықтама 1-қосымшадағы есептеме-анықтамадан өзгеше. №291 тәртіптің 6-тармағына сәйкес есептеме-анықтаманы келісуге өтініш білдірген төлеушіге мына шарттар бір мезгілде орындалса, ол анықтама берілуі мүмкін:

1. Есептеме-анықтамадағы БӘЖ сомасы жалақы сомасының 22%-ынан төмен және бұл тек жарнаны есептеу базасының ең жоғары мөлшері қолданылғандықтан орын алған.
2. Анықтама алуға өтініш берілген күннің алдындағы он екі күнтізбелік айда төлеуші БӘЖ-ді есептеу және төлеу заңнамасын бұзбаған.
3. Бақылаушы органның басшысы немесе ол уәкілеттік берген тұлға анықтама беру туралы шешім қабылдаған.

Демек, жарна сомасының төмен болуының өзі жеткіліксіз. Атап айтқанда, 8,41% мөлшерлемесін қолданудың өзі 6-тармақта осы құжатты беруге негіз ретінде көрсетілмеген.

2-қосымшадағы анықтамада банктің атауы, төлеуші туралы деректер, шот нөмірі, заң бұзушылықтар болмаған кезең және құжаттың жарамдылық мерзімі көрсетіледі. Ол электрондық немесе қағаз түрінде беріледі. Жарамдылық мерзімі берілген айды қоса есептегенде он екі күнтізбелік айдан аспайды. Құжатты алғаннан кейін банк төлем нұсқаулары бойынша төленген БӘЖ сомаларын тексермей-ақ жалақы төлемдерін жүргізеді.

Егер салық органы жарнаны есептеу және төлеу заңнамасының бұзылғанын анықтаса, мерзімі аяқталмай тұрып анықтаманы кері қайтарып, төлеуші мен банкке 3-қосымша бойынша хабарлама жібереді. Банк хабарламаны алғаннан кейінгі келесі жұмыс күні №291 тәртіптің 3-тармағындағы әдеттегі ережелерді қолданады.

Құжаттарда қате жібермей жалақы төлеуді қалай ұйымдастыру керек

Дүкен немесе сауда желісі үшін бухгалтердің дайындық жұмысына мынадай реттілік белгілеген жөн:

1. Есептелген жалақыны, заңды ұсталымдарды, төленетін соманы және нақты БӘЖ-ді есептеңіз. Есептерді бөлек көрсеткіштер ретінде сақтаңыз.
2. Төленетін соманы төлем тізімдемесімен және жалақы төлеуге арналған төлем нұсқауларымен салыстырыңыз. Төлем құжаттары өзгерсе, 22% бақылау көрсеткішін қайта тексеріңіз.
3. Жарнаны бір уақытта төлеуге дайындаңыз немесе қажетті кезең үшін бұрын төленгенін растайтын құжаттарды жинаңыз.
4. Жарна шектен төмен болса, келісілген есептеме-анықтама ресімдеңіз немесе тексеруді қолданбауға негіз бар-жоғын тексеріңіз.
5. Құжаттардың толық пакетін банкке беріңіз, ал төлем орындалғаннан кейін банк растауларын тиісті кезеңнің есептерімен бірге сақтаңыз.

№2464-VI Заңының 9-бабының сегізінші бөлігі жұмыс берушіні әр жалақы төлемі кезінде төленетін сомаға есептелген жарнаны төлеуге міндеттейді. Жарна белгіленген мерзімде әлдеқашан төленсе немесе салық органымен салыстырып тексеру нәтижесінде тиісті міндеттемені өтеуге жеткілікті артық төлем бар деп танылса, ерекшеліктер қарастырылған. Бұл жағдайда да банкке №291 тәртіпке сай құжаттар дайындау керек. Ішкі кестеде өз бетінше көрсетілген қалдық расталған артық төлемді алмастырмайды.

24-баптың екінші бөлігіне сәйкес тексеру талабын бұзған банк өз қаражатынан төленбеген БӘЖ сомасына тең соманы төлейді және оны төлеушіден өндіріп алуға құқылы. Сондықтан банктің жалақы төлемін орындауы жұмыс берушіні жарнаны дұрыс есептеу және төлеу міндетінен босатпайды. Іс жүзінде тексеруге қажетті құжаттарды жалақы төлеудің қалыпты барысына қосып дайындау керек.

Torgsoft-тағы төлем тізімдемесі: банкке төлем жасамас бұрын жалақыны салыстырып тексеру

Ауысыммен жұмыс істейтін және сату нәтижесіне қарай сыйақы беретін дүкен үшін ақылы қосымша «Зарплата та мотивація персоналу» («Қызметкерлердің жалақысы мен ынталандыруы») опциясын пайдалануға болады. Ол Torgsoft-Ультра, Термінал және Torgsoft-Онлайн лицензияларымен жұмыс істейді; Torgsoft-Стартта қолжетімсіз. Жекелеген нұсқаларда опцияны әр жұмыс орнына, жергілікті желіге бір дана немесе терминалдық лицензия серверіне бір дана сатып алады. Алдымен оны іске қосып, қажетті есеп орталығын, лауазымдарды және есептеу ережелерін баптау керек. Содан кейін таңдалған кезеңге сауда нүктесі немесе желі бойынша төлем тізімдемесін жасауға болады. Тізімдемелер кезеңдері қабаттаспай, хронологиялық ретпен жасалады. Дұрыс есептеу үшін нақты жұмыс істеген уақыт туралы деректер толтырылып, өзіндік құн есептеліп, есептеу баптауларында қолданылатын сату жоспарлары енгізілуі керек.

Банк төлемін дайындамас бұрын «До виплати» («Төлеуге») өрісіндегі жалпы соманы қызметкерлердің есеп айырысу парақтарымен, есепке алынған аванстармен және бұрын тіркелген төлемдермен салыстырыңыз. Төлем тізімдемесі туралы ресми нұсқаулыққа сәйкес пайдаланушы есептелген сомалар мен ұсталымдар туралы толық мәліметті қарап, тізімдемені басып шығара алады. Іс жүзінде оны сомалар мен кезеңдерді ішкі салыстырып тексеру үшін пайдаланған жөн, ал салық ұсталымдары мен төленуге тиіс БӘЖ-ді жеке бухгалтерлік есеппен тексеру керек. Банкке растау үшін нақты банк құжаттарын, бірыңғай шоттың қажетті түбіртегін және қажет болса келісілген анықтаманы сақтаңыз. Бағдарламадағы төлем жазбасы банк растауын алмастырмайды, ал есептеме-анықтаманы салық органы келіседі.

Төлемді дайындауға арналған ресми нормалар мен нысандар

• Украинаның «Жалпыға міндетті мемлекеттік әлеуметтік сақтандырудың бірыңғай жарнасын жинау және есепке алу туралы» №2464-VI Заңы: 4-бап — жұмыс берушілердің төлеуші ретіндегі мәртебесі; 7 және 8-баптар — база мен мөлшерлемелер; 9-бап — есептеу және төлеу; 24-бап — банктер мен банктік емес төлем қызметтерін жеткізушілердің міндеттері мен жауапкершілігі.
• Украина Қаржы министрлігінің №291 бұйрығы және ол бекіткен төлем қызметтерін жеткізушілердің жалақы төлеуге арналған төлем нұсқауларын орындауға қабылдау тәртібі: 2-тармақ — ерекшеліктер; 3–5-тармақтар — шек, төлемді растау және есептеме-анықтаманы келісу; 6-тармақ — жарна сомаларын тексермей берілетін анықтама және оны кері қайтарып алу.
• 1-қосымша — есептеме-анықтама, 2-қосымша — БӘЖ сомаларын тексермей қаражат беруге арналған анықтама, 3-қосымша — анықтаманы кері қайтарып алу туралы хабарлама.